Gli articoli determinativi

Belirtili tanım edatları!

Gli articoli determinativi (tekil: il, lo, la, l’ ve çoğul: i, gli, le)

İtalyanca’da isim olan sözcükler çoğunlukla –o, –a veya –e harfi ile biter. Son harfi –o olan sözcükler istisnalar dışında erkektir ve ‘il’ articolo’su alır, –a ile biten sözcükler de istisnalar dışında dişidir ve ‘la’ articolo’su alır.

Son harfi –e olan sözcükler erkek veya dişidir ama bu şekilde anlattığımda onca yıl içinde yalnızca bir öğrencimin anladığı ve düzelttiğimde “Erkek veya dişidir demiştiniz, ben erkek diyorum” diye savunmaya geçtiği gibi bizim keyfimize bağlı değil maalesef.

Bazı kurallar olsa da, –e ile biten sözcüklerin articolo’sunu ezberlemek bize düşüyor!

Le parole maschili

Daha önce la pronuncia (telaffuz) konusunda ve teşekkürler sayfamda öğrendiğimiz sözcükleri kullanarak bakalım:

il biglietto, il corso, il giorno, il numero, il centro

Bu sözcüklerin çoğulları aşağıdaki gibidir:

i biglietti, i corsi, i giorni, i numeri, i centri

Bazı erkek sözcükler ise sesli harf ile başlıyor. O zaman şöyle yapacağız:

l’articolo, l’anno, l’appartamento, l’albergo, l’amico

Çoğullaştırırken son harf yine –i ama çoğul articolo ‘gli’ olacak (li diye okunuyor):

gli articoli, gli anni, gli appartamenti, gli alberghi, gli amici

Son olarak, s ve bir sessiz harf veya z harfi ile başlayan erkek kelimeler ‘lo’ articolo‘su alır:

lo spirito, lo scherzo, lo sbaglio, lo sgabello, lo zaino (sırt çantası)

İtalya için bariz sebeple kullanılan lo stivale (çizme) sözcüğü de bu gruptadır.

Çoğulda articolo yine ‘gli’ olacak:

gli spiriti, gli scherzi, gli sbagli, gli sgabelli, gli zaini

Bu kural, y harfi ile başlayan sözcükler için de geçerli. İtalyanca’da y harfi olmadığı için bu sözcüklerin yabancı dillerden geldiğini anlayabiliriz (lo yoga, lo yogurt).

Şimdi de –e ile bitip erkek olan sözcüklerden birkaç örnek verelim:

il cane, il pesce, il bicchiere, lo scrittore (erkek yazar), il giornale (gazete)

Bu sözcüklerin çoğulu –i ile biter:

i cani, i pesci, i bicchieri, gli scrittori, i giornali

il rame (bakır), l’animale, il campanile (çan), il potere (güç) ve yukarıda saydığım il giornale ve il bicchiere gibi -ame, -ale, -ile ve -ere ile biten sözcüklerin çoğu, l’attore (aktör) ve yukarıdaki lo scrittore gibi -ore ile biten sözcüklerin tümü erkektir.

Son harfi –a olduğu halde erkek olan ve sıklıkla kullanacağımız istisna sözcükler il programma, il problema, il sistema ve il cinema. Bu sözcükleri i programmi, i problemi, i sistemi ve i cinema olarak çoğullaştırıyoruz.

Artista, dentista gibi –ista ile biten sözcükler, meslek sahibi kişinin cinsiyetine göre articolo alır. Erkek bir sanatçı veya diş hekiminden bahsediyorsak l’artista veya il dentista demeliyiz.

Son olarak, sessiz harf ile biten ve bu nedenle yabancı dillerden geldiğini anlayabileceğimiz sözcüklerin erkek olduğunu söyleyelim. Burada articolo, yukarıda öğrendiğimiz gibi sözcüğün baş harfine göre il, l’ veya lo olacak. Bu sözcükler çoğullaştığında yalnızca articolo değişecek:

il meeting, il film, l’autobus, l’hobby (h okunmadığı için), lo shampoo

i meeting, i film, gli autobus, gli hobby, gli shampoo

Bu arada, adam anlamına gelen l’uomo sözcüğünün çoğulu gli uomini’dir!

Meno male (neyse ki) dişi sözcükler erkekler kadar, scusate (affedersiniz) erkek sözcükler kadar zor, anlaşılmaz ve kuralsız değil!

Le parole femminili

Yine daha önce öğrendiğimiz sözcüklerden örnekler verelim:

la camera, la sera, la famiglia, la libreria, la chiesa, la fattoria

Bu dişi sözcüklerin çoğulları aşağıdaki gibidir:

le camere, le sere, le famiglie, le librerie, le chiese, le fattorie

Sesli harfle başlayan dişi sözcüklerde de articolo apostrofo (kesme işareti) ile yazılır:

l’amica (arkadaş, kız), l’uscita (çıkış), l’arancia (portakal), l’aula (sınıf)

Çoğullaştırırken articolo yine ‘le’ ve son harf aynı şekilde -e olur:

le amiche, le uscite, le arance, le aule

S ve bir sessiz harf veya z harfi ile başlayan dişi kelimelerin tekil ve çoğul articolo’sunda erkek kelimelerde olduğu gibi bir fark yoktur:

la scarpa, la sciarpa, la strada (sokak), la zia, la zanzara (sivrisinek)

le scarpe, le sciarpe, le strade, le zie, le zanzare

Detto ciò (bunu dedikten sonra), şimdilik –zione ve –sione ile biten sözcüklerin dişi olduğunu söyleyelim. İleride farklı keşifler yapabiliriz.

Classe, canzone gibi –e ile biten diğer dişi sözcükler sayıca azdır:

la classe, la canzone, la lezione, la stazione, la televisione (la tivù)

Bu sözcüklerin de çoğulu –i ile biter:

le classi le canzoni, le lezioni, le stazioni, le televisioni

Artista, dentista gibi –ista ile biten sözcükler, meslek sahibi kişinin cinsiyetine göre articolo alır. Kadın bir sanatçı veya diş hekiminden bahsediyorsak l’artista veya la dentista demeliyiz.

Son harfi –o olduğu halde dişi olan ve sıklıkla kullanacağınız sözcüklerin
başında la mano (el) geliyor. Bu sözcüğün çoğulu le mani’dir. Onun dışında rastlayacağınız la metro, la foto, l’auto, la moto ve la radio sözcükleri la metropolitana, la fotografia, l’automobile, la motocicletta ve la radiotrasmissione sözcüklerinin günlük dilde kullanılan kısaltılmış halidir. Çoğulları le metro, le foto, le auto, le moto ve le radio’dur.

İtalyanca’da az sayıda olsa da –i harfi ile biten la crisi, l’analisi ve l’enfasi (vurgu) gibi sözcükler dişidir. La bici ise la bicicletta sözcüğünün kısaltılmış halidir.

Son olarak, -tà ve -tù ile biten, son harfteki aksanı görünce vurgunun son hecede olduğunu bildiğimiz sözcükler dişidir. Bu sözcüklerin çoğulu değişmez, ancak articolo tabii ki yine le olarak çoğullaşır. L’università, la facoltà (fakülte), la pubblicità (reklam), l’attività (etkinlik) ve la gioventù (gençlik) bu sözcüklerden bazılarıdır.

Ancak çoğul sözcüklerde dikkat çekmek istediğim önemli bir nokta var.

l’amica (arkadaş, kız) – le amiche (arkadaşlar, hep kız)

l’amico (arkadaş, erkek) – gli amici (arkadaşlar, hep erkek veya karışık)

Aynı şekilde:

la studentessa (kız öğrenci) – le studentesse (kız öğrenciler)

lo studente (erkek öğrenci) – gli studenti (erkek öğrenciler veya
öğrenciler)

la bambina (kız çocuk) – le bambine (kız çocuklar)

il bambino (erkek çocuk) – i bambini (erkek çocuklar, çocuklar)

la ragazza (genç kız) – – le ragazze (genç kızlar)

il ragazzo (genç erkek) – i ragazzi (genç erkekler veya gençler)

Yani bir grupta yirmi kız ve bir erkek olsa dahi erkek çoğul kullanmamız gerekiyor!

Bu arada la ragazza ve il ragazzo sözcüklerine kız arkadaş ve erkek arkadaş anlamında da rastlayacaksınız.

Aile bireyleri için de durum şöyle:

la nonna (nine) le nonne (nineler) – il nonno (dede) i nonni (dedeler veya nine-dede)

la sorella (kız kardeş) – le sorelle (kız kardeşler)

il fratello (erkek kardeş) – i fratelli (erkek kardeşler, kardeşler)

la figlia (kız çocuk, kız) – le figlie (kız çocuklar, kızlar)

il figlio (erkek çocuk, oğul) – i figli (çocuklar)

Çoğul kullanırken değişmeyen sözcükler ise yukarıda anlattığım gibi yabancı dilden gelen (film, meeting, weekend), son harfinde aksan olan (facoltà, attività, gioventù) ve kısaltılmış halleriyle kullanılan (foto, metro, bici) sözcüklerdir.

Maschile o femminile?

Erkek mi yoksa dişi mi?

İtalyanca’da tüm isimler maschile (erkek) veya femminile’dir (dişi), cansız nesnelerin de bir cinsiyeti vardır.

Bu dilde articolo meselesi molto importante olduğu için sözcükleri öğrenirken articolo’su ile öğrenmelisiniz. Örneğin, dişi olan casa (ev) sözcüğünü la casa olarak not etmelisiniz aklınıza veya defterinize. Aynı şekilde erkek bir sözcük olan kitabı da libro değil, il libro olarak. Bu şekilde işiniz çok kolaylaşacak.

Grazie a Dio (Tanrıya şükür), Almanca’da olduğu gibi her sözcüğün articolo’sunu ezberlemek zorunda değiliz ve ancora una volta (bir kez daha) grazie a Dio, İtalyanca’da nötr cinsiyet yok!

Una cartoleria’dan (kırtasiye dükkânı) bir telefon defteri alıp öğrendiğiniz yeni sözcükleri ve deyimleri not ederek İtalyanca-Türkçe, isterseniz ikinci bir defteri de Türkçe-İtalyanca sözlük yapabilirsiniz.

Hem böylece artık fazla quaderni con rubrica alfabetica (fihrist) satamayan bir esnafı da sevindirmiş olursunuz!