Ulgen – Sayfa 20 – italiano con ülgen

Sotto il sole della Toscana

Toskana güneşinin altında!

20. yüzyılın son yıllarından birinde işim gereği Adana’ya geldiğimi ve küçük bir yaşta ayrılıp yıllar sonra döndüğüm için ilk zamanlar pesce fuor d’acqua (sudan çıkmış balık) gibi olduğumu yazmıştım. Arada bir geri suya atlayıp soluklanmak için yemek saatlerinde ofise yakın bir otelin havuzuna kaçardım. Yemek molamız normalde bir saatti ama biz uzak bölgede çalışanlar evde veya dışarıda yediğimiz için un’ora e mezza (bir buçuk) saat süremiz vardı. Hem süremiz daha uzundu hem de İstanbul merkezimizdeki yemekhane ve enfes yemeklerinden mahrum olup kendi yağımızda kavrulduğumuz için ekstra bir para yatardı hesabımıza her ay.

İşte ben de bu vakit ve nakit avantajını havuzda değerlendirirdim. Bizim buralara yaz molto presto (çok erken) geldiği için oldukça uzun bir dönem bu keyifli kaçamağı yapardım fırsat buldukça. İşim gereği sık sık geç saatlere kadar çalıştığım için bazen bu süreyi iki saate çıkarma hakkı bulurdum kendimde. Amerikalı scrittrice (kadın yazar) Frances Mayes’in Under the Tuscan Sun kitabını orada, Çukurova güneşi altında okumuştum. Islanıp ıslanıp kurumaktan oldukça kalındır kitabım, ona baktıkça hep o günleri hatırlarım.

Frances Mayes, Toskana Güneşi adıyla Türkçe olarak da yayınlanan bu anı kitabında, Toskana’da görüp anında sahip olma isteği duyduğu 200 yıllık eski Casa Bramasole’yi satın alma, restore etme ve bu arada İtalyan yaşam tarzına alışma sürecini anlatıyor. Bu eski Toskana evini bir cennete dönüştüren Frances ve suo marito (kocası) Ed, yeni evlerindeki hayatlarını o kadar seviyor ki Bramasole’nin bulunduğu Cortona artık yalnızca yazı geçirdikleri yer değil, asıl memleketleri olmaya başlıyor.

Mayes, bu kültürden aldığı ilhamla, aralarında keyifli bir yemek kitabı da olan, Toskana ağırlıklı olmak üzere İtalya ile ilgili farklı türlerde çok sayıda kitap yayınladı. Inoltre (ayrıca), yine Türkçe’ye çevrilmiş olan A Year in the World (Dünyada Bir Yıl) ve bir anı kitabı olan Under Magnolia da huzurlu evi Bramasole’den çıkan eserleri.

*Bramasole, olio di oliva extra vergine*

Frances Mayes’i solamente (yalnızca) yazar olarak tanımlamak eksik olur. O aynı zamanda üniversite hocası, şair, gezgin, gurme, amatör mimar ve girişimci bir kadın. Kendi zeytinlerinden ürettikleri Bramasole markalı naturel sızma zeytinyağını, torununun hazırladığını söylediği sito web (web sitesi) üzerinden de pazarlıyor.

Sizi Frances ve Ed ile tanıştırayım:

Bramasole e la vita toscana
Bramasole ve Toskana hayatı

Frances Mayes’in, kitaplarına, blog yazılarına ve yemek tariflerine göz atmak istersiniz belki, web sayfasının adresini de vereyim:

https://www.francesmayesbooks.com

Gelelim benim Bramasole’me! İtalyanca bramare fiili arzulamak, çok istemek (long for, yearn for) demek, yani güneşi arzulamak oluyor Bramasole. Geçen yıl Eylül ayında anne, teyze, abla ve kuzenler olmak üzere altı kadın Alaçatı’ya kaçtık dört gün. Terapi amaçlı bu kaçamağı ben icat edip herkesi tek tek ikna etmiştim.

En zor olan bu ilk adımı geçince organizasyona başladım. İkinci zor adım, herkesin rahat edeceği ve memnun kalacağı mekânı bulabilmekti. La mia preferenza (benim tercihim) olan butik otel fikrini çok demokratik yollardan empoze edip kabul ettirdikten sonra işin en keyifli ama bir o kadar da sorumluluk içeren kısmı kaldı: herkesi kucaklayan bir butik otel bulmak, yani un boutique hotel che abbraccia tutti!

Sotto il sole dell’Egeo
Ege güneşinin altında

Günlerce ince eleyip sık dokuyarak araştırma yaptım ve kendimi dönüp dolaşıp, güzel görsellerini ve hakkında yapılan yorumları çok sevdiğim Bramasole Butik Otel’e bakarken buldum. Tanti anni fa (çok yıllar önce) okuduğum Under the Tuscan kitabının ayrıntılarını ve Frances Mayes’in villasının adının Bramasole olduğunu hatırlamıyordum.

Bu otelin adının, kitaptan uyarlanan filmden ilham alınarak seçildiğini okuyunca giusto (doğru, tamam) dedim zaten çünkü tıpkı Mayes ile Casa Bramasole arasındaki gibi bir bağ oluşmuştu bu şirin otelle aramda. Gerçekten de girdiğimiz andan kapıda uğurlandığımız ana kadar sarmaladı bizi Bramasole ve tatlı ekibi.

Bramasole Butik Otel, otel sahibi çiftin İtalya’da architettura (mimarlık) okuyan kızının eseriymiş meğer ama zaten her bir ayrıntı fısıldıyordu insanın kulağına bunu!

Bu yaz, corona yüzünden vacanze estive (yaz tatili) seçenekleri çok sınırlandı. Bence ev konforunda butik oteller konaklamada tercih edilecek, edilmeli de. Merkeze son derece yakın ama bir o kadar da sessiz ve huzurlu bir sokaktaki on odalı Bramasole Butik Otel’i Alaçatı’ya gitmeyi düşünenlere, Ege güneşi altında Toskana zevkini yaşamak isteyenlere öneririm.

Alaçatı’da bizim Morçatı Kadın Sığınma Evimiz olup ruhumuzu onaran, yalnızca adulti (yetişkinleri) kabul eden Bramasole, her türlü tatil beklentiniz için uygun bir seçenek.

Otel yeni olduğu için TripAdvisor’a yorum yazmamızı rica etmişlerdi. Döner dönmez, yabancılar da okuyabilsin diye, İngilizce bir commento (yorum) yazdım. Şimdi tekrar baktım yorumuma ne yazmışım diye. Seneye Eylül’de tüm odaları ayırtıp oteli kapatacağımı ifade eden çok iddialı bir başlık atmışım, demek ki seneye diğer odalara da misafir bulurum, yine gideriz gibi hissetmişim. Ne bileyim başımıza gelecekleri!

Dal libro (kitaptan) esinlenerek çevrilen ama farklı bir kurgusu olan, benim de geçen sene Alaçatı’ya gitmeden izlediğim Under the Tuscan Sun (Türkçe adı Kızgın Güneş) filmini izlemek isterseniz:

https://www.filmmodu.org/under-the-tuscan-sun-altyazili-izle

Şimdilik balkondan, Çukurova güneşi altından selamlıyorum. İlerleyen günlerde bakarız!

Come si cuoce la pasta?

Makarna nasıl pişirilir?

Bu videoyu izledikten sonra benim ezberim bozuldu vallahi, siz ne düşüneceksiniz bakalım bu tarifi izlerken! Daha appena (henüz, yeni) gördüğüm için deneme fırsatı olmadı ama kafama yattı.

Quale tipo di pasta preferisci?
(Hangi tip makarnayı tercih edersin)

Hayatlarımız son derece monoton ve olumsuz bir durum olmasın da böyle monoton kalsın diye şükrediyoruz sürekli ama en azından molto spesso (çok sık) yapar olduğumuz bu kolay ama lezzetli yemeğe farklı bir punto di vista (bakış açısı) getirerek eğlenebiliriz.

İsterseniz denedikten sonra yorum yapmamı bekleyin, oppure (ya da) deneyip siz bana yorum bırakın. Ama bu cingöz Ahmet bu kadar emek sarf edip bu videoyu çekerek paylaşmak istediyse vardır bir bildiği!

Makarnayı İtalyan usulü al dente (dişe gelir, sertçe) seviyorsanız, anche con questo metodo (bu yöntemle de) istediğiniz kıvamı yakalamak mümkün görünüyor.

Cacığı lasciate perdere (boş verin), güzel bir salata ve içecek olarak da con l’uva (üzümle, üzümden) yapılan o harika meşrubattan tavsiye edeceğim naçizane.

Hani üç rengi olur: kırmızı, beyaz, pembe!

Che tempo fa?

Hava nasıl?

Soru sözcüklerine baktığımız yazıda bu soruyu Com’è il tempo oggi? (Bugün hava nasıl) soru cümlesinde bu şekilde vermiştim. Henüz yalnızca essere (olmak) fiilinin çekimini öğrendiğimiz için böyle sormuştum havanın nasıl olduğunu.

İtalyanca’da hava durumunu iki şekilde sorabiliriz:

Com’è il tempo? (hava nasıl)

Che tempo fa? (ne hava yapıyor).

Hava nasıl olabilir bakalım:

Il tempo è bello/Fa bel tempo – Hava güzel

Il tempo è brutto/Fa brutto tempo – Hava kötü

Fa freddo veya freddissimo – Hava soğuk veya çok soğuk

Fa caldo veya caldissimo – Hava sıcak veya çok sıcak

C’è il sole – Güneşli (güneş var)

C’è la nebbia – Sisli (sis var)

C’è vento/Tira vento – Rüzgârlı (rüzgâr var/rüzgâr esiyor)

Tira vento

È nuvoloso/Coperto – Bulutlu/Kapalı

È parzialmente nuvoloso – Parçalı bulutlu

È burrascoso/Tempestoso – Fırtınalı

È piovoso/Piove – Yağmurlu/Yağmur yağıyor

Grandina – Dolu yağıyor

Nevica – Karlı (kar yağıyor)

Edip Akbayram’ı da analım bari Hava Nasıl Oralarda şarkısının nakaratını İtalyanca’ya çevirerek:

Che tempo fa da quelle parti, hai freddo?

Nevica sui miei capelli, non lo vedi?

(Hava nasıl oralarda, üşüyor musun? Kar yağıyor saçlarıma görmüyor musun?)

Nevica sui miei capelli
Saçlarıma kar yağıyor

Sadece kar yağsa iyi saçlara, bir de Rapunzel olma yolundayız hayırlısı bakalım. Kuaför bir terapi merkezidir bizler için, girerken depresif çıkarken manik olduğumuz. Sohbetimizi eder, bol köpüklü kahvemizi içer, sevgiyle uğurlanırız. Orada tanıdıklarla sohbet etmek, tanımadıklarla tanışmak, memleketimden kadın manzaraları izlemek ne de güzeldi.

21. yüzyılın savaş kalkanı reklamıyla sinirimi bozan siperliklerle teker teker girip savaşır gibi saç kestireceksek, saçlarına kar yağmış Rapunzel olarak gezerim daha iyi. İşleri biraz sakinleşsin, kuaförüm bana gelir ve evde keser, boyar saçımı. Kahvemizi içer, sohbet ederiz. Ben de anlamsız cılız tay kuyruğumdan kurtulur, aynalarla barışırım artık.

İtalyanca derslere gelen üçüncü sınıfta minik bir kız öğrencim vardı. Dersleri çizgi filmler, karikatürler ve komik şiirler ile ona göre tasarlamıştım. Ders günleri dışında da gelirdi sıkıldıkça. Bir gün, daha bir bakımlı gördü beni herhalde, “Ülgeeen bugün kendini çok havalı sanıyorsun ama değilsin” dedi gayet acımasız bir tonda. Kalakaldım, öyle sanmıyordum kendimi ama bu ezici iltifatı aldığım an havam değişti, bütün günü özgüvenli ve havalı geçirdim. Küçük kızlar (gerçi bazen koca kadınlar da) sevgiye rekabet karıştırır farkında olmadan. Bu tarz cümlelerde ve tepkilerde bol iltifat gizlidir aslında!

Yaşı yetenler bilir, çok yıllar önce ilk özel televizyon kanalında Hülya Uğur diye çok havalı bir hava durumu spikeri vardı. Ben de onun kapanış dileğiyle bitirmek istedim bu yazımı:

Havalar nasıl olursa olsun, sizin havanız iyi olsun!

Ennio Morricone

Ennio Morricone, dünya çapında üne sahip 91 yaşında Romalı bir film müziği bestecisidir. Aldığı ödülleri burada listelemek mümkün değil. Ancak, 2016 yılında Quentin Tarantino’nun The Hateful Eight filmi için bestelediği müzikle aldığı En İyi Film Müziği Oscar’ından başlayabiliriz.

Morricone, şimdilik son olan bu ödülünü başarısını borçlu olduğunu söylediği karısı Maria Travia’ya ithaf etti. 2016 yılında bir İtalyan gazetesi için Maurizio Turrioni ile yaptığı röportajda hiçbir zaman ödül beklentisiyle müzik yapmadığını, ödül gelince sevindiğini, hele bu ödül bir Oscar ise volentieri (seve seve) alacağını söylüyor. Fizyoterapi almaya devam ettiği, henüz tam iyileşmeyen kalça kırığına rağmen törene gitmeye karar verdiğini, böyle bir geceden mahrum kalamayacağını düşündüğünü ifade ediyor.

Ennio Morricone nel 2016

Ünlü bestecinin En Orijinal Film Müziği dalında Akademi Ödülüne aday gösterildiği filmler ise Cennet Günleri (1979), Misyon (1987), Dokunulmazlar (1988), Bugsy (1992) ve Malèna (2001).

*Leone e Morricone (sopra)*
*Yukarıda ikinci ve dördüncü*

Ennio Morricone’nin çalışmaları, 1964 yılında birlikte çalışmaya başladığı ilkokul arkadaşı famoso regista (ünlü yönetmen) Sergio Leone’nin filmleri ile popülerlik kazandı, çok beğenilen film müzikleri için yönetmenler sıraya girdi.

Sergio Leone, sinemada spaghetti western türünün babası olarak bilinen bravissimo (çok başarılı) bir yönetmen. Leone’nin yarattığı bu alt kategori Italo-Western olarak da biliniyor. Hollywood’un ai costi più bassi (daha düşük maliyetlerle) İtalya’da filmler çektiği dönemde Rahibe Hikayesi (1959), Troia’nın Helen’i (1955) ve Ben-Hur (1959) gibi filmlerde çalışan Leone bir süre sonra kovboy filmleri çekmeye başlayarak spaghetti western dönemine öncülük etti. Böylece 1960-1975 yılları arasında, çoğunlukla İtalyan yapımcıların üstlendiği ve yönettiği spaghetti western türü filmler çekildi İtalya’da.

Leone’nin ilk yönettiği spaghetti western filmi Bir Avuç Dolar (1964). Birkaç Dolar İçin ise un anno dopo (bir yıl sonra) çekildi. Leone’nin geleneksel western estetiği kurallarına uymadığı ve müziğini yine Ennio Morricone’nin yaptığı diğer kovboy filmi İyi Kötü ve Çirkin (1966) ile Trilogia del dollaro (Dolar Üçlemesi) tamamlandı. Bu üçleme Sergio Leone, Ennio Morricone ve Clint Eastwood üçlüsünün destanıdır sinema tarihinde.

İyi Kötü ve Çirkin filminin leggendario (efsane) müziği:

Leone’nin daha sonra çevirdiği filmler ise C’era Una Volta (Bir Zamanlar) Üçlemesi olarak biliniyor: Bir Zamanlar Batıda (1968), Bir Zamanlar Devrim (1971) ve başrolde Robert De Niro’nun oynadığı meşhur Bir Zamanlar Amerika (1984).

C’era una volta il west

Morricone, Bir Zamanlar Amerika’da filminin müziğiyle 1985 yılında Gümüş Kurdele ve BAFTA ödülleri aldı.

C’era una volta in America

Ennio Morricone, 2007 yılında film müziklerine katkılarından dolayı onur ödülü aldığı Oscar töreninde yaptığı duygu yüklü bu konuşmasında, aldığı ödülün un punto di arrivo (varış noktası) değil, kendini geliştirmek üzere un punto di partenza (yola çıkış noktası) olduğunu vurguluyor. Bu ödülünü de çok sevdiği ve bunca yıl hep yanında olan karısına ithaf ediyor. Morricone’ye ödülünü veren Clint Eastwood bu güzel konuşmanın çevirmenliğini de yapıyor.

L’Oscar onorario nel 2007

Ennio Morricone’nin film müziklerine yer verdiğim bu yazıda David di Donatello ödülü aldığı Herkesin Keyfi Yerinde filminin müziğinden canlı bir parça vereyim:

Stanno tutti bene – Viaggio

Dün bahsettiğim ve dilerseniz izlemeniz için bağlantısını verdiğim, Giuseppe Tornatore’nin En İyi Yabancı Film dalında Oscar aldığı Cinema Paradiso filmi için yaptığı müzikle Ennio Morricone de David di Donatello ödülü aldı.

Giuseppe Tornatore’nin yönettiği diğer bir film de Malèna. Başrolde Monica Belluci’nin oynadığı ve En İyi Orijinal Film Müziği dalında Oscar adayı olan filmin müziği yine Ennio Morricone’ye ait.

Filmi altyazılı veya Türkçe dublajlı izlemek isterseniz:

https://www.filmmodu.org/malena-altyazili-izle

Stanno tutti bene

Herkes iyi, herkesin keyfi yerinde!

Herhalde hiçbir film Giuseppe Tornatore’nin 1990 yapımı, bol ödüllü Stanno Tutti Bene (Herkesin Keyfi Yerinde) filmini yüreğimde ikinci sıraya indiremeyecek. Kaç kez izlediğimi bilemiyorum ama filmin bendeki kopyası bu quasi (neredeyse) otuz yıllık sürede tüm kayıt teknolojilerinden geçti. Kasada saklanacak kadar değerlidir benim için.

Stanno Tutti Bene’nin ikinci sıraya indirdiği film ise yine Giuseppe Tornatore’nin 1989 yılında Yabancı Dilde En İyi Film Oscarı’nı alan yarı otobiyografik filmi bol ödüllü Cinema Paradiso. Her iki filmin de müziği İyi Kötü ve Çirkin filminin efsane müziğinin bestecisi Ennio Morricone’ye ait. Giuseppe Tornatore’nin söylediği gibi Ennio Morricone yalnızca bir film müziği bestecisi değil, aynı zamanda muhteşem bir besteci, yani un grande compositore.

Filmin başrol oyuncusu, film çekildikten altı yıl sonra vefat eden ama neyse ki filmin gördüğü ilgiye ve sevgiye tanık olan Marcello Mastroianni. Filmde Matteo Scuro, kendisini ziyarete gelemeyen çocuklarını görmek için yanında gururla taşıdığı aile fotoğrafı ile Sicilya’dan trenle yola çıkan yaşlı bir babadır.

Senza preavviso (haber vermeden) beş çocuğunu yaşadıkları yerde bulmak üzere keyifle yollara düşen baba, İtalya’nın farklı şehirlerinde çağdaş yaşamın dayattıklarına tanık olur, çocuklarının kendisinden sakladıkları gerçekleri öğrenir, hayal kırıklıkları yaşar.

Sicilya’ya döndüğünde ise karısının mezarı başında ‘herkesin keyfinin yerinde’ olduğunu söyleyerek hem onu üzmez, hem de kendini kandırma yolunu seçer.

Unutulmaz replikler, kareler ve paralel kurgu sahneleri ile dolu olan bu film bir harika! Türkçe altyazılı veya seslendirmeli versiyonunu bulunca filmin tamamını da ekleyeceğim.

Marcello Mastroianni nel film Stanno Tutti Bene

Bu arada, Internet’te filmi ararsanız 2009 ABD yapımı Everybody’s Fine çıkabilir karşınıza. Aynı senaryodan uyarlanan bu filmde çocuklarını ziyaret etmek için trene atlayan baba Robert De Niro.

Çok sevdiğim bir oyuncuyu çok sevdiğim bir senaryoda görmek için izledim tabii ki bu filmi ama aklımda kalan tek bir sahne yok desem yalan olmaz.

Ama aklımda kalan bir şarkı var filmden: Paul McCartney’in 2010 yılında En İyi Orijinal Şarkı dalında Golden Globe Ödülüne aday gösterilen (I Want To) Come Home şarkısı!

La bella canzone di Paul McCartney

İzlemek isterseniz Cinema Paradiso filminin tamamını buldum. Bu bağlantıda Türkçe altyazılı olarak veya Türkçe Dublaj sekmesini tıklayarak Türkçe seslendirmeli izleyebilirsiniz:

Cennet Sineması – Nuovo Cinema Paradiso izle

Not: Reisin gönlü razı olmadı halkının bu hafta sonu da evde kalmasına, son anda kaldırdı yasağı. Biliyorum eve uğramazsınız hafta sonu, gezmekten vaktiniz olmaz okumaya ama benim de gönlüm razı değil sizi yazısız bırakmaya, yarın da bu iki filmin müziklerini besteleyen Ennio Morricone var

Essere o non essere

Olmak ya da olmamak!

Essere ve avere fiilinin çekimlerini çok rahat kullanabilmemiz gerekiyor çünkü bu iki fiili geçmiş zamanda verbi ausiliari (yardımcı fiiller) olarak kullanacağız.

Avere ile biraz daha pratik yapmak için bu fiilin kullanıldığı deyimsel ifadelere bakalım:

avere x anni (x yaşında olmak), avere fame (acıkmak), avere sete (susamak), avere freddo (üşümek), avere caldo (sıcaklamak), avere sonno (uykusu olmak), avere paura (korkmak), avere ragione (haklı olmak), avere torto (haksız olmak), avere fretta (acelesi olmak), avere voglia di (istemek, canı istemek), avere bisogno di (ihtiyacı olmak)

Quanti anni hai? sorusu ile karşımızdakine yaşını sorabiliriz. Tam tercüme edecek olursak, kaç yıla sahip olduğunu sormuş oluyoruz. Karşılığında ho quindici anni, ho vent’anni, ho trentadue anni veya ne ho dieci, ne ho ventuno, ne ho quaranta gibi bir cevap alabiliriz.

Ne İtalyanca’da oldukça sık kullanılan bir particella, yani parçacık. Tam karşılığı olmasa da onlardan gibi çevirebiliriz belki. Kaç yıla sahipsin? sorusuna cevap olarak bende onlardan yirmi tane var demiş oluyoruz.

Sul piatto ce ne erano venti
Sono deliziosi, ne ho mangiati cinque

Bir tabakta 20 kurabiye olsun. “Tabakta onlardan (di quei biscotti) yirmi tane vardı”, “Çok lezzetli, onlardan (di quei biscotti) beş tane yedim” diye aramızda bahsi geçen kurabiyelere işaret edip tekrar kurabiyeler sözcüğünü kullanmayabiliriz.

Bu minik sözcüğü bir de di edadı alan ifadelerde kullanacağız. Avere fiilinin kullanıldığı deyimsel ifadeler listemdeki son iki ifade ile anlatmaya çalışayım.

Ho voglia di andare al cinema diye sinemaya gitmek istediğini söyleyen kişiye, canı gitmek istemeyen arkadaşı Non ne ho voglia diyebilir kısaca. Ne burada sinemaya gitmek eyleminin yerini tutar.

Birisine bir şey anlattıktan veya bir teklif yaptıktan sonra Che/cosa ne dici? veya Che/cosa ne pensi? diye bu konuda ne dediğini veya düşündüğünü sorabiliriz. Ya da teklifimizi doğrudan ne kullanarak yapabiliriz: Che/cosa ne dici di mangiare fuori stasera? (Bu akşam dışarıda yemeye ne dersin)

İş yerinde bunalmışken telefonda tatilinin ne kadar güzel geçtiğini anlatan arkadaşıma iç geçirerek Ne ho bisogno anch’io diyerek benim de buna ihtiyacım olduğunu dile getirebilirim. Uzun uzun tatile gitmeye ihtiyacım olduğunu
söylememe gerek kalmaz, yani non c’è ne bisogno!

Che ne dite di prendere una pausa caffè, bir kahve molasına ne dersiniz?

Un grande cuore

Kocaman bir yürek!

Dün Nâzım Hikmet’in aşk şiirlerinin derlendiği Poesie d’Amore kitabından ve şiirleri çeviren Joyce Lussu’dan bahsettim.

Joyce Lussu’nun ayrıca ilk baskısı 1992 yılında yapılan Il turco in Italia (ovvero l’italiana in Turchia) adlı bir kitabı var. Kitap aslında Nâzım Hikmet’in otobiyografisi olarak kaleme alınmış oldukça kapsamlı bir çalışma.

Ancak bu kitapta, Lussu’nun daha sonra çok iyi arkadaş olduğu ve kitabında bir kardeş kadar yakın hissettiğini söylediği Münevver ve Memet’i Ayvalık üzerinden Midilli’ye kaçırmasının hikâyesi de var.

Lussu, Nâzım Hikmet’in daha önce Piraye ile yaşadığı ve o sırada Moskova’da Vera ile yaşamakta olduğu aşktan habersiz, tüm şiirlerin Münevver için yazılmış olduğunu düşünerek Münevver’e tanımadan hayran olmuştur. Amacı, henüz üç aylıkken bıraktığı oğlu Memet’e hasret olan Nâzım Hikmet’i suo figlio e sua moglie (oğlu ve karısı) ile buluşturmaktır.

Lussu, bir elimle Münevver’ini, diğeriyle küçük Mehmet’ini tutarak geldiğimi göreceksin dediği şu sözleri ile Nâzım Hikmet’e bu niyetini bildiririr:

“Mi vedrai arrivare tenendo per mano da una parte la tua Munevver, dall’altra il tuo piccolo Mehmet”

Ama Nâzım’ın hayatında Vera vardır artık ve bu nedenle pek de sevinçle karşılamaz Lussu’nun bu kararlılığını. Ona bir açıklama yapmaz ama Türk polisinin zorluk çıkaracağını, bunun başarıyla sonuçlanmayacak rischioso (riskli) bir girişim olacağını söyler durur.

Ama Lussu kararından vazgeçmez, kaçışı planlar ve gerekli işlemleri yaparak duro (zor, meşakkatli) bir deniz yolculuğu ile Münevver’i ve Memet’i yurt dışına kaçırmayı başarır.

Maalesef Nâzım Vera ile evlenip una nova vita (yeni bir hayat) kurmuştur kendine ve yeniden aile olmak üzere onlarla bir araya gelemez. Münevver ve Memet Varşova’ya yerleşir ve orada yaşamaya başlar.

Yani Lussu con grande determinazione (büyük bir kararlılıkla) elindeki olanakları seferber ettiği tehlikeli serüveni başarıyla tamamlamış olsa da gerçek bir buluşma olmaz bu.

Lussu’nun kitabı, çevirmenleri Engin Demiriz ve Anna Lia Ergün’ün eline tesadüfen geçer ve çevirmenler biyografi kısmını atlayarak bu ilginç kaçırma öyküsünü Türkçe’ye çevirir. 1995 yılında Lussu’nun önerisi üzerine buluşma adıyla bu derleme kitabın ilk baskısı yapılır. Bu kitabın yeni baskısı yok piyasada, bendeki di seconda mano (ikinci el)!

Münevver, oğlu ile Önce Varşova’da ve daha sonra kağıt üzerinde un matrimonio (bir evlilik) yaparak oturma izni aldığı Paris’te yaşar. Nazım Türkiye’den (Refik Erduran sayesinde) kaçtıktan sonra İstanbul’da on yıl polis gözetimi altında yaşayan Münevver, Paris’te daha rahat olsa da mutlu olamaz artık.

Nâzım Hikmet’in öz oğlu ressam Mehmet Nâzım ise kendini bırakıp gitmiş (ülkesinden kaçmak zorunda kaldığı için) ve daha sonra sahip çıkmamış olan babasına hep kırgın ve kızgın olmuş, çok tepkili konuştuğu tek bir intervista (röportaj) dışında basında hiç yer almamış, 15 Ekim 2018 tarihinde Fransa’da ölmüştür.

Nâzım Hikmet’in şiirlerinde oğlum memet diye seslendiği ve Nâzım Hikmet hakkında eserleri olan yazar, eleştirmen, eğitimci Mehmet Fuat ise Piraye’nin oğlu, Nâzım Hikmet’in üvey oğludur.

Joyce Lussu, İngiliz kökenli İtalyan bir aristokrat ailenin kızı olarak Floransa’da doğmuş ama ailesi İtalyan faşizminden kaçıp yurt dışına yerleşince Almanya ve Fransa’da eğitim görmüş, Sorbonne’da edebiyat ve ardından Lizbon’da filoloji dereceleri almış. Kocası Emilio Lussu ile ise aktif üyesi olduğu Giustizia e Libertà (Adalet ve Özgürlük) adlı antifascismo (faşizm karşıtı) direnişçi örgütte tanışmış.

İtalyan yönetmen Marcella Piccinini, Nâzım Hikmet vakfının da desteklediği La mia casa e i miei coinquilini (Evim ve ev arkadaşlarım) adlı belgesel filminde, 86 yaşında Roma’da ölen şair, çevirmen, partizan Joyce Lussu’nun hayatından kesitleri göstermiş. Piccinini, Bellaria Film Festivalinde ödül alan bu filminde Lussu’nun bir kadın olarak edebi kişiliğine ve ideolojik duruşuna olan hayranlığını samimi bir şekilde dile getirmiş.

Aşağıdaki videonun sonlarına doğru (3:35 civarı) Lussu, Nâzım Hikmet’e bu güzel şiirlerin İtalya’da da bilinmesi gerektiğini söyleyerek çevirmenliğini üstlendiğini anlatıyor.

L’anniversario della morte di Nâzım Hikmet

Nâzım Hikmet’in ölüm yıldönümü!

Nazım Hikmet, 1963 yılının 3 Haziran sabahı apartman kapısında gazetesini alırken kalp krizi geçirdi, hayata veda etti ama ölmedi!

İtalya’da Nâzım Hikmet’i yalnızca yetişkinler tanımıyor. Gün Benderli, Nâzım’ın Giderayak şiirinden esinlenerek adlandırdığı anı kitabında, Livorno’da ziyaret ettiği yakın arkadaşı Bianca Vidali’nin torunu Vittorio’nun 10 yaşına girdiği doğum günü partisinde kendisine yaşattığı şaşkınlığı anlatmış.

Vittorio, Gün Benderli’nin Türk olduğunu anlayınca koşup getirdiği ders kitabından heyecanla Nâzım Hikmet’in Sono Contento şiirinin olduğu sayfayı açmış. Nâzım’n Fevkalade Memnunum Dünyaya Geldiğimden şiirinden ilkokul öğrencilerinin anlayacağı ve onlara yaşam sevinci aşılayacak Dünyayı dolaşmak, görmediğim balıkları, yemişleri, yıldızları görmek isterdim gibi dizelerden derlenmiş bu Memnunum adlı şiiri görmek Benderli’ye kıvanç ve hüznü bir arada yaşatmış.

Derken, oradaki misafirlerden gazeteci Andrea Jardella, kaptan ve makinist yetiştiren Livorno Sivil Denizcilik Lisesi’nin sınıflarından birinin kapısında asılı olan bir Nâzım Hikmet şiirinden bahsetmiş: Ed ecco ce ne andiamo come siamo venuti, arrivederci fratello mare.

Zülfü Livaneli ve Leman Sam’ın sesinden dinlemeyi sevdiğmiz İşte geldik gidiyoruz, hoşçakal kardeşim deniz dizeleri!

Nâzım Hikmet’in en güzel aşk şiirlerini içeren Poesie d’Amore (Aşk Şiirleri) İtalya’da Ferzan Özpetek’in Le Fate Ignoranti (Cahil Periler) filmiyle popolarità (popülerlik) kazandı. 2001 yılında gösterime giren film sonrasında Nâzım Hikmet şiirleri romantik İtalyan erkeklerine ilham kaynağı oldu, kitap İtalya’da halen ünlü kitapçıların raflarındaki yerini koruyor.

İtalya’da Sevgililer Günü hediyesi olarak çok rağbet gören Poesie d’Amore, ilk olarak 1991 yılında İtalya’nın önde gelen yayınevi Mondadori tarafından basılmış. Hatta bu yayınevine geçmeden önce Lo Specchio tarafından 12 kez basılmış olduğu biliniyor.

Orada her baskının 5.000 adet olduğu düşünülürse, bizim için son derece gurur verici ama bir yandan da iç burkucu bir tablo çıkıyor ortaya.

Keşke kendi ülkesinde de bu denli sevilip benimsenseydi grande poeta (büyük şair)!

Benim bu kitabı keşfetmem ise Cahil Periler öncesine denk düştü ama yine de kendimi una fata ignorante (cahil bir peri) gibi hissettiğimi itiraf etmeliyim.

İşi gereği bir süre ailesinden uzak kalıp Adana’da ve daha sonra İstanbul’da yaşayan Türkçe öğrencim Mimmo, bir derse Poesie d’Amore kitabını getirip sevdiği birkaç şiirin Türkçe’sini bulmamı istedi benden. Nâzım’ın sade dilini Türkçe olarak da anlayabileceğini düşünüyordu.

Bu çok sevdiğim şiiri ilk sıraya alarak bir süre derslerimizin konusu yaptık kitabı ve öğrendiğimiz grammatica (dilbilgisi) kurallarını Nâzım Hikmet şiirleri üzerinde tekrar ettik:

En güzel deniz
henüz gidilmemiş olanıdır.
En güzel çocuk
henüz büyümedi.
En güzel günlerimiz
henüz yaşamadıklarımız.

Ve sana söylemek istediğim en güzel söz
henüz söylememiş olduğum sözdür.

Ben de bu vesileyle hemen kitabın fotokopisini çektirerek İtalyanca okumuştum şiirleri, sevdiğim dizelerin altını özgürce çizerek ve notlar alarak.

Fakat çevirilerin bu kadar başarılı olmasına hayret etmiştim, şiirleri Türkçe’ye hiç de benzemeyen bir dilde bu kadar rahat okuyup yadırgamıyordum. Biraz araştırıp çevirmen Joyce Lussu’nun Türkçe bilmediğini öğrendiğimde daha da hayrete düşmüştüm.

Meğer İtalyan bir scrittrice (kadın yazar) ve traduttrice (kadın çevirmen) olan Joyce Lussu ve Nâzım Hikmet şiirleri Roma’da yaşadıkları kaçamak bir buluşma sırasında birlikte Fransızca’dan çevirmiş.

Pek duyulmamış olsa da, eldeki verilerle bu aşk hikâyesine inanmamak zor: Karısı Münevver ve oğlu Memet’i İstanbul’da bırakarak ülkesinden kaçmak zorunda kalan, aşka aşık yakışıklı romantik devrimci Nâzım Hikmet ve o sırada Fransa’da sürgünde olan ünlü İtalyan komünist lider Emilio Lussu’nun karısı güzel Joyce Lussu.

Ve tabii ki birlikte çevrilen şiirlerdeki o duygu!

Son olarak, Ruhun bir ırmaktır gülüm dizesi ile başlayan şiirin Lussu için yazıldığı gibi bir magazin haberi vererek kaçıyorum.

La tua anima è un fiume, mio amore…

Not: Yarın Joyce Lussu’yu tanıyacağız

Not 2: Tam ben yazıyı yayınlarken sevgili Merih Soylu’dan harika bir fotoğraf geldi. Bir arkadaşı yollamış, etikette Nâzım Hikmet’in şiirini görünce çok şaşırmış

Paylaşmadan edemedim:

Günler gitgide kısalıyor,
yağmurlar başlamak üzre.
Kapım ardına kadar açık bekledi seni.
Niye böyle geç kaldın?

Soframda yeşil biber, tuz, ekmek.
Testimde sana sakladığım şarabı
içtim yarıya kadar bir başıma
seni bekleyerek.
Niye böyle geç kaldın?

Fakat işte ballı meyveler
dallarında olgun, diri duruyor.
Koparılmadan düşeceklerdi toprağa
biraz daha gecikseydin eğer…

Nâzım Hikmet

Parole interrogative

Soru sözcükleri!

Tabii ki hep cevabı sì veya no olan soru cümleleri kurmayacağız. Soru sözcüklerine bir bakalım ve biraz daha soru soralım:

Che? Che cosa? ve hatta yalnızca Cosa? (ne), Chi? (kim), Dove? (nerede, nereye), Come? (nasıl), Quando? (ne zaman), Perché? (neden), Quanto? (ne kadar) Quanti/Quante? (kaç tane), Quale/Quali? (hangi, hangisi, hangileri)

Kimin? sorusu için ise ayrı bir sözcük yok, bu soruyu öğrendiğimiz preposizione’lerden di ile soracağız: Di chi? (kimin)

Aynı şekilde başka soru ifadeleri de oluşturabiliriz:

Per chi? (kim için), Con chi? (kiminle), Da chi? (kimden, kime), Di dove? (nereli), Da dove (nereden), Da quando? (ne zamandır), Da quanto tempo? (kaç zamandır)

Ve benim “Bu dilde de yok” diye kaçıncı kez hayıflandığım Kaçıncı? sorusu maalesef yok.

Gerçi ben bazen darda kalınca Quantesimo? diye soruyorum ve cevap alıyorum!

Che ve quanto soru sözükleri, bir sıfattan önce kullanıldığında ne ve ne kadar anlamı veren bir ünlem cümlesi kurmamıza yardımcı olur: Che bello! (Ne güzel), Quanto bello! (Ne kadar güzel), Che bei fiori! (Ne güzel çiçekler)

Bu ifade bir cümlenin içinde de geçebilir:

Hai visto che bei fiori mi ha portato?
(Bana ne güzel çiçekler getirmiş gördün mü?)

Che ayrıca bir isimden önce de kullanılabiliyor ünlem cümlesi kurarken (Che bellezza! (Ne güzellik), Che fortuna! (Ne şans), Che sfortuna! (Ne şanssızlık), Che peccato! (Ne yazık), Che schifo! Ne iğrenç)

Come mai ifadesi ise perché gibi sebep sormak için kullanılıyor, ancak biraz şaşkınlık içeren daha meraklı sorularda tercih etmeliyiz, İngilizce’deki How
come? sorusu gibi.

Bir de bu, bunlar anlamına gelen questo, questa, questi, queste ve o, onlar anlamına gelen quel, quell’, quello, quella, quei, quegli, quelle işaret sıfatlarını ve
zamirlerini kullanacağım alışalım diye.

Bello sıfatı isimden sonra geldiğinde bello, bella, belli, belle olmak üzere dört şekilde kullanılmasına rağmen, isimden önce geldiğinde quello işaret sıfatı gibi bel, bell’, bello, bella, bei, begli, belle olur (bel fiore, bell’amica, bello studente, bella ragazza, bei bambini, begli amici, belle donne)

Dai (haydi) ben soruyorum, siz cevaplayın:

Chi sono Antonio e Giulia? (Antonio ve Giulia kim)
Dov’è la macchina della signorina? (Hanımefendinin arabası nerede)
Quando è aperto il negozio? (Dükkân ne zaman açık)
Quanti libri ci sono sullo scaffale? (Rafta kaç kitap var)
Di chi è questa macchina? (Bu araba kimin)
Per chi sono questi fiori? (Bu çiçekler kimin için)
Perchè é chiusa la libreria? (Kitapçı neden kapalı)
Chi è quella bella ragazza? (O güzel kız kim)
Com’è il tempo oggi? (Bugün hava nasıl)
Che giorno è oggi? (Bugün günlerden ne)
Chi sono quei bei bambini? (O güzel çocuklar kim)
Signore, quale casa è la vostra? Questa? Hanımefendi, hangi ev sizinki, bu mu)
Dove c’è una banca qui vicino? (Burada yakında nerede bir banka var)
A che ora è la partita Francia-Belgio? (Fransa- Belçika maçı saat kaçta)
Su che canale è Rai Sport? (Rai Sport hangi kanalda)
Come mai hai cominciato ad imparare l’italiano? (İtalyanca öğrenmeye nasıl başladın)
Quante bottiglie d’acqua ci sono nel frigorifero (frigo)? (Buzdolabında kaç şişe su var)

Dov’è ve Com’è ile başlayan sorulardaki contrazione (iki sesli harf yan yana geldiğinde bir harf atılarak yapılan kısaltma) dikkatinizi çekmiş olabilir (Dove è ve Come è)

Aynı şekilde Che cosa è, Cosa è, Quanto è ve Quale è sorularını da Che cos’è, Cos’è, Quant’è ve Qual’è şeklinde görebilirsiniz, duyabilirsiniz.

Son soru cümlesindeki d’acqua da bir kısaltma örneği (di acqua).

Bazen de Marco ed Anna veya Ad Istanbul örneklerinde veya yukarıdaki ad imparare ifadesini içeren soru cümlesinde olduğu gibi, e bağlacı veya a edadından sonra sesli harfle başlayan bir sözcük geldiğinde d harfi eklenerek telaffuz kolaylığı sağlanıyor.

I verbi avere e essere

Sahip olmak ve olmak fiilleri!

Bu haftaya dersle başlıyorum, müfredat yetişmeyecek..

Artık iki temel fiile öncelik vererek hemen cümle kurmaya başlayalım. Kuralsız olduğu için ezberlememiz gereken avere (sahip olmak) ve essere (olmak) fiillerinin geniş zaman çekimlerini bilirsek şu ana kadar öğrendiklerimizle bol bol cümle kurabiliriz.

Daha önce öğrendiğimiz kişi zamirlerini tekrarlayalım:

Tekil: io (ben), tu (sen), lui/lei ve Lei (erkek/dişi o ve resmî hitap olarak siz)

Çoğul: noi (biz), voi (siz), loro (onlar)

İtalyanca’da fiiller her kişi zamiri için farklı çekilir ve bu nedenle de zamirler vurgulama amacı dışına pek kullanılmaz.

Ancak, geniş zamanda birinci tekil ve üçüncü çoğul çekimi aynı, yani sono olan essere fiilini kullanırken duruma göre kişi zamiri kullanmamız gerekebilir.

Bu arada, fiilin başına non getirerek cümlemize olumsuz anlam verebiliriz.

Essere fiilinin çekimini öğrenmişken, çok sık kullanacağımız c’è (var, tekil) ve ci sono (var, çoğul) kalıplarına da bakalım. Yine non kullanarak non c’è (yok, tekil) ve non ci sono (yok, çoğul) diyebiliriz.

Tüm öğrendiklerimizi pekiştiren cümleler kurmaya başlıyorum. Siz de yalnızca bu iki fiili kullanarak molte frasi (çok sayıda cümle) kurabilirsiniz şimdiden.

L’italiano non è una lingua difficile (İtalyanca zor bir dil değil)
La mia amica Laura è di Siena (Arkadaşım Laura Sienalı)
Noi siamo al mare (Denizdeyiz)
Anna e Carlo hanno due figli (Anna ve Carlo’nun iki çocuğu var)
La nostra macchina è vecchia (Arabamız eski)
La prossima settimana non sono in ufficio (Gelecek hafta ofiste değilim)
Bob non è americano, è inglese (Bob Amerikalı değil, İngiliz)
Il lavoro di mio padre è molto stressante (Babamın işi çok stresli)
Non è un problema grave (Ciddi bi sorun değil)
Non c’è problema (Sorun yok)
Mia cugina Roberta é molto simpatica (Kuzenim Roberta çok sempatik)
Gli alberghi in questa zona sono molto cari (Bu bölgedeki oteller çok pahalı)
Abbiamo solo due biglietti per il concerto (Konser için yalnızca iki biletimiz var)
I miei studenti sono bravissimi (Öğrencilerim çok başarılı)
Ci sono sessanta minuti in un’ora (Bir saatte altmış dakika var)
Ha due fratelli maggiori (İki ağabeyi var)
Siete molto intelligenti (Çok zekisiniz)
Parlare l’italiano è abbastanza facile (İtalyanca konuşmak oldukça kolay)
Il direttore del film è molto bravo (Filmin yönetmeni çok başarılı)
Un biglietto di andata e ritorno è più economico (Gidiş dönüş bileti daha hesaplı)
Hanno una piccola casa in montagna (Dağda küçük bir evleri var)
Viaggiare in treno è divertente (Trenle seyahat etmek eğlenceli)
Nella mia classe ci sono venti studenti (Sınıfımda yirmi öğrenci var)

Cevabı sì (evet) veya no (hayır) olan soruları sorarken fiili başa alabildiğimiz gibi, düz cümleyi değiştirmeden yalnızca vurguyu değiştirerek de soru sorabiliyoruz.

Kısa bir cümle ile deneyelim. Lui ha un cane (onun bir köpeği var) cümlesini birkaç şekilde soruya çevirebiliriz:

Lui ha un cane?
Lui ha un cane, vero?

Ha un cane?
Ha un cane, vero?

Ha un cane lui?
Ha un cane, non è vero?

Vero ve non è vero bizim sürekli kullandığımız değil mi sorusu gibi her cümlenin sonuna gelerek bir evet/hayır sorusu yapmanıza yardımcı olur.

Cümlenin olumlu veya olumsuz olmasına göre tercih yapmanız gerekmiyor, istediğinizi kullanabilirsiniz. Hatta yalnızca no diyerek de aynı soruyu sorabilirsiniz.

È molto facile, no? (Çok kolay, değil mi)