La lucertola rosa

Pembe kertenkele!

Çıkarın kağıtları, şimdiye kadar öğrendiklerimizden yazılı yapacağım. Çalışmadınız değil mi? Sıfırı basarım, hiç gözünüzün yaşına bakmam.

Evinizden (başka bir yer görmediğinize göre) on tane rosa şey seçin ve şu örneklerdeki gibi, sözcüğün erkek veya dişi olmasına, baş harf(ler)ine dikkat ederek tekil/çoğul ya da karışık bir liste yapın: il vaso rosa, il bicchiere rosa, lo sgabello rosa, lo zaino rosa, la tazza rosa, i quaderni rosa, i fiori rosa, le matite rosa, gli stivali rosa

Unutmayın, rosa istisnai bir renktir, viola ve blu hariç diğer renkler gibi sözcüğün cinsiyetine ve niceliğine göre değişmez!

Bu kadar kopya yeter, süreniz başladı!

Süreniz bitti.

Ne kadar sert bir hocayım değil mi? Değilimdir normalde ama içinde bulunduğum hayat koşulları böyle yaptı beni.

Listesinde pembe kertenkele olan var mı? Hayatında kertenkele görmeyen var mı? Yabancı bir dilde renkleri kertenkeleler üzerinden öğrenmiş olan var mı peki?

Başka sorum yok!

Çocukluğumuzun yazları Toroslarda bir yaylada, doğayla haşır neşir geçti. Evden çıkarken elimize tutuşturulan birer dilim karpuzu yedikten sonra kabuğunu bekleyen bir inekle göz göze gelebilecek kadar doğal bir yaşam tarzı sürerdik. Kabuğu ineğe verip ellerimizi üzerimize sürer yolumuza devam ederdik. Kirlenmenin güzel ve piyasadaki tek çamaşır deterjanının Omo olduğu, dezenfektan nedir bilinmeyen güzel yıllardı.

Una lucertola multicolore

Cesur kızlardık ama aniden karşımıza çıkan lucertole grigie, lucertole verdi ve lucertole multicolori fena halde ürkütürdü bizi. “Korkacak ne var” derdi büyüklerimiz, küçücük sevimli birer varlık olduğunu söylerlerdi bu gri, yeşil ve çok renkli kertenkelelerin. Doğruluk payı vardı evet, inekten korkmayıp kertenkeleden korkmak da neyin nesiydi?

Biraz büyüdük, bu sefer ara sıra balkon duvarında minik pembe kertenkeleler görmeye başladık, yine telaş ve panik tabii. Annem karlı dağlardan serin, “Parmak kadar şeyden mi korkuyorsunuz” diye yatıştırmaya çalışırdı bizi.

Biz büyüdükçe korktuğumuz varlıklar daha da küçülmeye başladı. Şimdi bizimle birlikte tüm dünya göze görünmeyen bir varlıktan korkuyor.

Annem hariç, o coronadan da korkmuyor, tek şikayeti sürekli yıkamaktan ellerinin kertenkele gibi olması. Hepimiz gibi ellerim yıprandı, kurudu, çatladı, perişan oldu gibi ifadeler yerine sadece bunu tekrarlıyor. Sanki kertenkele beslemişliği, yakından gözlemlemişliği var! Bu ısrarlı benzetmeye kafa yorup internette kapsamlı bir araştırma yaparken aklım geçmişe gitti.

Çocukken annemle halamın bir sohbetine kulak misafiri olmuştuk üç kardeş. Halam heyecanla ördüğü bir bebek battaniyesini anlatıyordu, annem rengini sorduğunda “Kertenkele pembesi” dedi gayet sakin, annem anladı ama bizim gözlerimiz pörtledi şaşkınlıktan.

Aman Tanrım, yoksa ailemizin bizden gizlediği bir sır mı var?

Aklıma bir şey geliyor ama nayır nolamaz. Yoksa, yoksa biz eski hayatlarımızda bir kertenkele ailesi miydik!

Şimdi keşke bir pembe kertenkele geçse balkon duvarından diye bekliyorum, kaçırmamak için içeri bile girmiyorum. Kuzenimi görmüş gibi sevineceğimden eminim. ‘Yalnızlık ömür boyu’ olacak diye kanaat getirmişken balkonda bir çilingir sofrası kurar bırakmam onu, yatıya kalır hatta.

Le lucertole marroni

Cansız da olsalar bunlarla sohbet ediyorum şimdilik. Balkona çıkarken ilişti gözüme, salondan bir aksesuar. Nedense elim ona gitmiş hediyelik eşya dükkânındaki onca şey arasından!

Not: Yazılıdan yıldızlı pekiyi aldınız hepiniz. Yarın İtalya’da kahve ısmarlayacağım. Oradaymış gibi yapacağız yani, zoomiamo. Siz en sevdiğiniz fincanı seçin bugünden, yarın sabah buluşalım, va bene?

Arrivederci!

I colori con esempi

Örneklerle renkler!

  • nero grigio bianco
  • giallo rosso azzuro

gibi -o harfi ile biten renkler, sıfatlar konusunda öğrendiğimiz gibi sözcüğün cinsiyetine ve tekil/çoğul kullanımına göre dört şekilde kullanılır.

Erkek tekil sözcükler için son harf –o, dişi tekil sözcükler için –a, erkek çoğul sözcükler için –i ve dişi çoğul sözcükler için –e olacak:

il quaderno bianco

i quaderni bianchi

la penna rossa

le penne rosse

e ile biten erkek ve dişi birer isim seçecek olursak:

il sapone giallo

i saponi gialli

la nave grigia

le navi grigie

  • marrone arancione verde

gibi -e ile biten sıfatlar ise erkek ve dişi tekil sözcükler için aynıdır, erkek ve dişi çoğul sözcükler için ise son harf –i olacak:

il quaderno verde

i quaderni verdi

la penna marrone

le penne marroni

e ile biten aynı örneklere bakalım:

il sapone arancione

i saponi arancioni

la nave verde

le navi verdi

  • rosa blu viola

ise cinsiyete ve tekil/çoğul kullanıma göre değişmeyen renk adlarıdır:

il quaderno blu

i quaderni blu

la penna viola

le penne viola

Ve yine -e ile biten sözcükleri bu renklere boyayacak olursak:

il sapone rosa

i saponi rosa

la nave blu

le navi blu

Vi auguro una settimana multicolore!

(Çok renkli bir hafta diliyorum size)

I colori

İtalyanca’da renklerin çoğu da öğrendiğimiz aggettivi qualificativi (niteleme sıfatları) gibi -o (nero, grigio, bianco, giallo, rosso, azzurro) veya -e harfi ile biter (marrone, arancione, verde).

-o ile biten renk adları erkek ve dişi tekil sözcükler için farklı kullanıldığı halde (nero-nera), -e ile biten renk adları erkek ve dişi tekil sözcükler için aynıdır (marrone).

-o ile biten renk adları erkek ve dişi çoğul sözcüklerde -i ve -e ile biter (neri-nere). -e ile biten renk adları ise erkek ve dişi çoğul sözcükler ile kullanıldığında -i harfi ile biter (marroni).

Ancak, bazı renk adları istisnadır (rosa, viola,blu). Bu sıfatlar erkek/dişi sözcükler ve bu sözcüklerin çoğul kullanımında değişikliğe uğramaz, aynı kalır.

Şimdilik bu tablodan renkleri öğrenin, en kısa zamanda örnekli açıklamalarla ayrıntılı olarak açıklayacağım.

A presto!

Gli aggettivi

İtalyanca’da sıfatlar nitelendirdiği sözcüğün cinsiyetine ve sayısına göre değişir. Sıfatları iki gruba ayırabiliriz: –o ile biten sıfatlar ve –e ile biten sıfatlar.

Sol kısımda en alttaki ‘teşekkürler’ sayfamda ilham perilerimi anlattığım satırlarda kullandığım –o ile biten sıfatlar leggendario, simpatico, bello, meraviglioso, avanzato, piccolo, sereno, prossimo, carissimo, romantico, stesso, umido, aromatizzato, disordinato, profondo, gigantico, allegro, dolcissimo.

Bu sıfatlar sözcüğün cinsiyetine ve tekil/çoğul kullanımına göre dört şekilde kullanılır. Erkek tekil sözcükler için son harf –o, dişi tekil sözcükler için –a, erkek çoğul sözcükler için –i ve dişi çoğul sözcükler için –e olacak (piccolo, piccola, piccoli, piccole).

Yine aynı satırlarda geçen ve –e ile biten sıfatlar ise indimenticabile, brillante, dolce, amichevole, difficile, grande, diligente, indispensabile.

Sık kullanacağımız –e ile biten bazı sıfatlar ise facile, intelligente, veloce, grande, importante, felice, triste, interessante, eccelente, forte, sottile.

Sayıca daha az olan bu sıfatlar ise iki şekilde çıkacak karşımıza. Erkek ve dişi tekil sözcükler için son harf yine –e, çoğul sözcükler için son harf –i olacak (difficile, difficili).

İtalyanca’da sıfatlar çoğunlukla nitelendirdiği isimden sonra gelir: una lingua bella, un ragazzo simpatico, una domanda difficile, un uomo intelligente, un bambino dolcissimo, una donna diligente, un problema facile veya çoğul olarak lingue belle, ragazzi simpatici, domande difficili, uomini intelligenti, bambini dolcissimi, donne diligenti, problemi facili.

Bazı sıfatlar ise genellikle isimden önce gelir. Bu sıfatlardan en sık rastlayacaklarınızdan bazıları şunlardır: bello, bravo, caro, giovane, piccolo, stesso, lungo, vero, nuovo, vecchio (una cara amica, un vero amico, un nuovo posto, un bravo dottore, una lunga settimana, la nuova macchina, lo stesso problema).

Ancak bu sıfatlardan önce anlamı pekiştiren bir zarf kullanılacaksa veya sıfata bir vurgu yapılacaksa sıfat yine isimden sonra gelir (un libro molto vecchio, una donna incredibilmente piccola, un problema abbastanza difficile veya una casa piccola, una ragazza bella, un amico caro).

Bazı durumlarda ise sıfatın anlamı konumuna göre değişir. Una grande piazza, ‘muhteşem bir meydan’ anlamına gelirken una piazza grande ise ‘büyük bir meydan’ anlamına gelir.

Milliyet, din, renk, şekil belirten sıfatlar daima isimden sonra gelir (la gente italiana, ragazzi americani, una donna cristiana, un vestito bianco, una pizza rotonda).

Un po’ complicato, vero?

(Biraz karışık değil mi?)

Ama yazılarımın içine serpiştirerek in un modo naturale (doğal bir şekilde) öğrenmenize yardımcı olacağım, come in questa frase (bu cümlede olduğu gibi).

Cosa vuol dire?

Ne demek?

Anlamını bilmediğiniz veya cinsiyetinden emin olmadığınız sözcükler için Internet üzerinde www.italyancasozluk.net sözlüğünü kullanabilirsiniz.

İtalyanca-İngilizce veya İngilizce-İtalyanca için ise Internet üzerinde önerebileceğim bir sözlük www.wordreference.com/iten

Ama benim vazgeçilmezim, elime alıp sayfalarını çevirebildiğim, aradığım sözcüğe ulaşana kadar gözüme takılan başka sözcükleri de öğrendiğim Raffi Demiryan’ın İtalyanca-Türkçe sözlüğü. Bu sözlük, küçük cüssesine rağmen o kadar kapsamlı ki çeviri yaparken her konuda yıllarca yeterli oldu bana. Son derece sade olduğu için kullanımı çok rahat, sonundaki kısa gramer tekrarı ve faydalı bilgiler içeren bölüm ise bir kitap niteliğinde ek değer.

Ben bu sözlüğü yıllarca sürekli kullandığım ve oradan oraya taşıdığım için kaç tane eskittim bilemiyorum. Sonunda çareyi, yaşadığım ve çalıştığım her ortamda bir tane bulundurmakta buldum.

Bir sözcüğün, örneğin pericoloso (tehlikeli), anlamını İtalyanca sormamız gerekirse Cosa vuol dire pericoloso? veya Cosa significa pericoloso? soru ifadelerini kullanmalıyız.

Yazılışını sormak için Come si scrive (la parola) pericoloso? ve telaffuzunu sormak için muhtemelen kelimeyi gösterip Come si pronuncia questa parola? demeliyiz.

Aynı sözcüğün İtalyancasını ise Come si dice tehlikeli/dangerous in italiano? sorusu ile öğrenebiliriz.

Pratichiamo un po’

Biraz pratik yapalım!

Gli articoli determinativi ve gli articoli indeterminativi konularında öğrendiğiniz kuralları pratik yapmak için in modo casuale (rastgele) listelediğim sözcükleri aşağıdaki örneklere göre yazmayı veya söylemeyi deneyebilirsiniz:

Singolare:

il giornale, la rivista, l’albergo, l’aula, lo scherzo, la scheda

un giornale, una rivista, un albergo, un’aula uno scherzo, una scheda

Plurale:

i giornali, le riviste, gli alberghi, le aule, gli scherzi, le schede

I giornali in Italia

Ora proviamoci (şimdi deneyelim):

figlio, figlia, fratello, sorella, padre, madre, genitore, zio, zia, studente, studentessa, ragazzo, ragazza, bambino, bambina, amico, amica, cena, pranzo, colazione, scuola, classe, compito, lingua, libreria, biblioteca, edicola, stazione, strada, via, treno, aereo, autobus, macchina, mare, lago, fiume, montagna, casa, giardino, porta, finestra, camera, stanza, tavolo, telefono, carta, colore, numero, mano, piede, film, weekend, libro, dizionario, ora, giorno, settimana, anno, secolo, piatto, forchetta, coltello, cucchiaio, bicchiere, tovaglia, vestito, gonna, cravatta, compleanno, età, città, facoltà, università


Auguri

İyi dilekler!

İtalyanca’da doğum günleri Buon Compleanno e Tanti Auguri ifadeleriyle kutlanıyor. ‘İyi’ anlamına gelen buono sıfatı, nitelendirdiği ismin cinsiyetine ve niceliğine göre buon, buono, buona, buoni, buone olmalı.

Bunu, daha sonra isimlerin cinsiyetini ve sıfatların ismin cinsiyetine göre nasıl değiştiğini anlatırken daha ayrıntılı açıklayacağım.

İtalyanca’da auguri (iyi dilekler) için kullanılan sözcükler Türkçe’den farklı olarak tekil halde kullanılıyor.

Buongiorno (günaydın, iyi günler), buon pomeriggio (tünaydın), buona sera (iyi akşamlar), buonanotte (iyi geceler), buon fine settimana veya buon weekend (iyi hafta sonu dileği), buon lavoro (iyi işler), buon appetito (afiyet olsun), buon viaggio (iyi yolculuklar), buona festa (anneler günü gibi günler için kutlama dileği), buona fortuna (iyi şanslar), buona vacanza (iyi tatiller), buona pasqua (iyi paskalyalar), buon natale (iyi noeller), buon anno nuovo (yeni yılınız kutlu olsun), buon divertimento (iyi eğlenceler)

La giornata ve la serata sözcükleri, bir zaman diliminden çok yaşanan gün ve akşamı ifade ettiği için genellikle ayrılırken buona giornata ve buona serata dilekleri kullanılıyor.

Çoğul olarak kullanılan dilekler ise buone vacanze ve buone ferie (iyi tatiller), buone feste (yılbaşı, dini bayramlar gibi günler için kutlama dileği).

Buono sıfatının olmadığı ama bahsetmeden geçemeyeceğim bir ‘iyi geceler’ dileği de sogni d’oro (altın rüyalar)!


Molto, tanto, troppo, poco

Bir sıfattan veya zarftan önce geldiğinde değişmeyen molto ve tanto (çok) ile troppo (olumsuz anlamda çok) sözcükleri bir isimden önce gelip miktar ve sayıca fazlalık bildirecekse cinsiyete ve niceliğe göre değişir:

molto, molta, molti, molte
tanto, tanta, tanti, tante
troppo, troppa, troppi, troppe

-o ile biten bir sıfattan önce:

molto bello/bella/belli/belle (güzel)

tanto fresco/fresca/freschi/fresche (taze)

troppo caldo/calda/caldi/calde (sıcak)

-e ile biten bir sıfattan önce:

molto interessante/interessanti (ilginç)

tanto dolce/dolci (tatlı)

troppo veloce/veloci (hızlı)

veya zarftan önce:

molto semplicemente, molto bene veya molto male, tanto bene veya tanto male, troppo velocemente, troppo tardi (geç)

İsimden önce:

molto latte, molta acqua, molti amici, molte cose (çok şey)

tanto lavoro (iş), tanta paura (korku), tanti libri, tante riviste

troppo rumore (gürültü), troppa gente (kalabalık), troppi errori (hata) troppe cose

Aynı şekilde, az anlamındaki poco da sıfattan veya zarftan önce geldiğinde değişmez (poco bello/bella/belli/belle veya poco bene) ama isimden önce gelip az bir miktar veya az bir sayıyı bildirdiğinde değişir: poco, poca, pochi, poche (poco lavoro, poca gente, pochi amici, poche amiche)

Molto, tanto, troppo ve poco fiilden sonra geldiğinde değişmez (mi piace molto, vorrei tanto, parla troppo, mangiare poco). Daha sonra fiilleri öğrenip cümle kurmaya başladığımız zaman örneklerde göreceğiz.

Öğrendiğimiz tüm isimler ve sıfatlar ile tekil ve çoğul denemeler yapabilirsiniz!

Gli articoli indeterminativi

Belirtisiz tanım edatları!

Gli articoli indeterminativi (un, uno, un’, una)

Belirtisiz tanım edatlarını herhangi bir kişi veya nesneden bahsederken kullanacağız.

‘Bir’ anlamına gelen bu articolo, erkek isimlerde un (il ve l’ articolo’su alan sözcükler) veya uno (lo articolo’su alan sözcükler), dişi isimlerde ise una (la articolo’su alan sözcükler) veya un’ (l’ articolo’su alan sözcükler) olacaktır.

Aynı örnekler üzerinden gidelim.

Le parole maschili

il biglietto, il corso, il giorno, il numero, il centro
un biglietto, un corso, un giorno, un numero, un centro

l’articolo, l’anno, l’appartamento, l’albergo, l’amico
un articolo, un anno, un appartamento, un albergo, un amico

lo spirito, lo scherzo, lo sbaglio, lo sgabello, lo zaino, lo sciopero
uno spirito, uno scherzo, uno sbaglio, uno sgabello, uno zaino, uno sciopero

il cane, il pesce, il bicchiere, lo scrittore, il giornale
un cane, un pesce, un bicchiere, uno scrittore, un giornale

il meeting, il film, l’autobus, l’hobby, lo shampoo, il bar
un meeting, un film, un autobus, un hobby, uno shampoo, un bar

Le parole femminili

la camera, la sera, la famiglia, la libreria, la chiesa, la fattoria
una camera, una sera, una famiglia, una libreria, una chiesa, una fattoria

l’amica, l’uscita, l’arancia, l’aula
un’amica, un’uscita, un’arancia, un’aula

la scarpa, la sciarpa, la strada, la zia, la zanzara
una scarpa, una sciarpa, una strada, una zia, una zanzara

la classe, la canzone, la lezione, la stazione, la televisione
una classe, una canzone, una lezione, una stazione, una televisione

NB (nota bene): Sesli harfle başlayan erkek sözcüklerde articolo indeterminativo olarak un ama sesli harfle başlayan dişi sözcüklerde un’ kullanmanız gerektiğini unutmayın.

Tek bir tane değil de bir miktar veya birkaç tane demek istediğimizde sözcüğün cinsiyetine ve niceliğine göre del, dell’, dello, della, dei, degli veya delle kullanmalıyız (dell’acqua, dei libri, degli amici, delle riviste).

Bu articoli partitivi, ileride öğreneceğimiz di edadının sözcüğün articolo’su ile birleşmiş halidir.

Yine birkaç tane anlamına gelen qualche sözcüğü ise her zaman tekil bir isimle kullanılır (qualche libro, qualche amico, qualche amica, qualche rivista).

Biraz diyeceksek ise un poco veya kısaltılmış haliyle un po’ ifadesini kullanmalıyız.

Bu ifade, bir isimle kullanılacaksa di edadı ile (un po’ di acqua) sıfat veya zarfın anlamında bir derece gösterecekse olduğu gibi kullanılır (un po’ freddo, un po’ male).

Bu konuyu un proverbio italiano (bir İtalyan atasözü) ile bitirelim:

“Chi trova un amico trova un tesoro”
(Bir arkadaş bulan bir hazine bulur)

Bu arada, ‘hazine’ anlamına gelen tesoro İtalya’da sık kullanılan bir sevgi ve iltifat sözcüğüdür.

Prima di tutto

Her şeyden önce!

İtalyanca’da tutto sözcüğü yeni öğrenenlerin kullanırken şaşırdığı bir sözcüktür.

Kolayca anlaşılması için şimdilik kısaca şöyle anlatayım, daha sonra fiil çekimlerini öğrendikçe cümle içinde kullanmaya başlarız:

  • Tutto tek başına ‘her şey’ anlamına gelir (tutto bene)
  • Önüne geldiği tekil sözcüğün cinsiyetine göre tutto veya tutta olarak değişir ve ‘tüm, tümü, tamamı’ anlamına gelir (tutto il pane, tutto il vino ama tutta la torta, tutta l’acqua)
  • Tutti tek başına ‘herkes’ anlamına gelir (tutti bene)
  • Önüne geldiği çoğul sözcüğün cinsiyetine göre tutti veya tutte olarak değişir ve ‘hepsi’ anlamına gelir (tutti i ragazzi, tutti i libri ama tutte le ragazze, tutte le riviste)

Ancak gün ve günün bölümleri için tekil ve çoğul kullanımda anlam değişir:

Tutto il giorno (tüm gün), tutti i giorni (her gün)

Tutta la mattina (tüm sabah), tutte le mattine (her sabah)

Tutto il pomeriggio (tüm öğleden sonra), tutti i pomeriggi (her öğleden sonra)

Tutta la sera (tüm akşam), tutte le sere (her akşam)

Tutta la notte (tüm gece), tutte le notti (her gece)

‘Her’ anlamına gelen ogni sözcüğü hep ismin tekil hali ve articolo olmadan kullanıldığı için tercih edilebilir (ogni giorno, ogni mattina, ogni pomeriggio, ogni sera, ogni notte).