Kategori: Gramer

Geniş Zaman ve Şimdiki Zaman, kurallsız fiiller!

Kurallı olan fiillerin geniş zaman çekimlerini dün öğrendik. Mastar ekini atıp belirli ekleri getirerek, verdiğim listelerdeki tüm kurallı fiilleri bu zamanda kolayca kullanabilirsiniz.

Ancak, kuralsız olan fiillerin çekimini ezberlememiz gerekiyor. Bol bol cümle kurarsak konuşurken rahat gelir aklınıza, sırayla tüm şahıslar için tek tek sayıp bulmak sıkıntılı oluyor, öyle alışmayın. Kurallı fiiller için de geçerli bu tabii ki, pratik yaparak alışmalıyız ve konuşurken doğal olarak aklımıza gelmeli doğru fiil çekimi.

Essere ve avere fillerini daha önce ayrı olarak görmüştük. Onları başa alarak, sık kullanacağınız diğer kuralsız fiillerin çekimini de veriyorum:

essere (olmak) – sono, sei, è, siamo, siete, sono

avere (sahip olmak) – ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno

stare (bir durumda olmak) – sto, stai, sta, stiamo, state, stanno

andare (gitmek) – vado, vai, va, andiamo, andate, vanno

venire (gelmek) – vengo, vieni, viene, veniamo, venite, vengono

sapere (bilmek) – so, sai, sa, sappiamo, sapete, sanno

dare (vermek) – do, dai, dà, diamo, date, danno

fare (yapmak) – faccio, fai, fa, facciamo, fate, fanno

bere (içmek) – bevo, bevi, beve, beviamo, bevete, bevono

uscire (dışarı çıkmak) – esco, esci, esce, usciamo, uscite, escono

salire (yukarı çıkmak) – salgo, sali, sale, saliamo, salite, salgono

dire (demek, söylemek) – dico, dici, dice, diciamo, dite, dicono

scegliere (seçmek) – scelgo, scegli, sceglie, scegliamo, scegliete, scelgono

sedere (oturmak) – siedo, siedi, siede, sediamo, sedete, siedono

udire (duymak) – odo, odi ode, udiamo, udite, odono

morire (ölmek) – muoio, muori, muore, moriamo, morite, muoino

Essere, avere, stare andare, venire fiillerini öncelikle ezberleyin derim, en çok onları kullanacaksınız.

Kuralsız fiillerden tradurre (tercüme etmek) fiili ise mastar hali –ere ile biten fiiller grubunda, ancak –rre ile bitiyor.

Bu fiilin geniş zaman çekimi: traduco, traduci, traduce, traduciamo, traducete, traducono

Introdurre (tanıştırmak) de –rre ile biten ve aynı şekilde çekilen (introduco, introduci, introduce, introduciamo, imntroducete, introducono) bir kuralsız fiil. Ancak tanıştırmak anlamında presantere (sunmak) fiiline rastlayacaksınız neredeyse her zaman. Introdurre ise başlatmak, içeri almak, yerleştirmek gibi farklı anlamlarda da kullanılır.

Bere (içmek) fiili öğreneceğimiz tüm zamanlarda kuralsızlar listesinde olmasına rağmen mastarı bevere olan kurallı bir fiil gibi davranıyor neredeyse her fiil çekiminde.

Anch’io (ben de) bevo troppo caffè!

Geniş Zaman ve Şimdiki Zaman, kurallı fiiller!

Essere (olmak) ve avere (sahip olmak) fiillerinin geniş zaman çekimlerini ve soru sözcüklerini öğrenip cümle kurmaya başlamıştık, şimdi sıra diğer fiillerde.

Hem geniş zaman, hem de şimdiki zaman için Presente Indicativo kullanacak, kurduğumuz cümlelere farklı vurgularla farklı anlamlar verip soruya dönüştüreceğiz.

Yani una fava (bir bakla tanesi) ile due piccioni (iki güvercin) avlayacağız!

İtalyanca’da mastar halindeki fiiller -are, -ere veya -ire mastar ekleriyle biter.

Daha önce öğrendiğimiz essere ve avere kuralsız fiillerdi.

Neyse ki çekimleri kuralsız olan fiillerin sayısı çok fazla değil. Biz öncelikle kurallı fiillerin bu zamanda, mastar ekini attıktan sonra, hangi ekleri aldığına birer örnekle bakalım. Fiillerimiz preparare (hazırlamak), prendere (almak) ve partire (yola çıkmak, ayrılmak) olsun.

Burada hemen dikkat çekmek istediğim şey, diğer şahıslardan farklı olarak üçüncü çoğul şahıs (loro) çekiminde preparaano diye a harfini uzatarak değil, preparAno diye vurgu yaparak kısa okuyacağız. Benzer şekilde, prendoono ve partoono değil, prendOno ve partOno gibi kısa vurgulu okuyacağız. Bunu en başta doğru öğrenmemiz gerekir, yanlış alıştıktan sonra düzeltmek zor oluyor.

Bu çekilmiş fiillerden rastgele birkaç tane seçip ne anlamlara gelebileceğini görelim:

preparo – hazırlarım, hazırlıyorum, hazırlar mıyım, hazırlıyor muyum, hazırlayayım, hazırlayayım mı

prepara – hazırlar, hazırlıyor, hazırlar mı, hazırlıyor mu ve resmî hitap ile hazırlarsınız, hazırlıyorsunuz, hazırlar mısınız, hazırlıyor musunuz

prendi – alırsın, alıyorsun, alır mısın, alıyor musun

prendiamo – alırız, alıyoruz, alır mıyız, alıyor muyuz, alalım, alalım mı

partite – ayrılırsınız, ayrılıyorsunuz, ayrılır mısınız, ayrılıyor musunuz

partono – ayrılırlar, ayrılıyorlar, ayrıırlar mı, ayrılıyorlar mı

Şimdi alfabetik sıraya göre –are, –ere ve –ire mastar ekleri ile biten düzenli fiilleri listeliyorum. Verdiğimiz örneklere göre bu fiilleri çekip cümleler kurabilir öğrendiğimiz soru sözcükleri ile soru cümleleri kurabilirsiniz.

-are ile biten kurallı fiiller:

abitare, aiutare, arrivare, ascoltare, aspettare, ballare, cambiare, camminare, cantare, cenare, cercare, chiamare, cominciare, comprare, contare, dimenticare, domandare, firmare, fumare, giocare, girare, guardare, guidare, gustare, imparare, insegnare, invitare, lasciare, lavare, lavorare, mangiare, mostrare, notare, nuotare, pagare, parlare, passare, pensare, portare, pranzare, provare,
raccontare, regalare, regolare, ricordare, ritornare, sembrare, sperare, studiare, tagliare, tirare, trovare, viaggiare

-ere ile biten kurallı fiiller:

accendere, assistere, assumere, attendere, cadere, chiedere, chiudere, condividere, conoscere, correre, credere, crescere, decidere, dividere, esistere,
insistere, leggere, mettere, nascondere, perdere, permettere, piangere, prendere, promettere, ridere, risolvere, rispondere, rompere, scendere, scrivere,
sorridere, spendere, spingere, succedere, temere, trasmettere, vedere, vincere, vivere

-ire ile biten verbi regolari:

aprire, avvertire, bollire, coprire, dormire, fuggire, inghiottire, investire, mentire, offrire, seguire, sentire, servire, soffrire, vestire

-ire ile biten şu fiillerde ise birinci, ikinci ve üçüncü tekil ile üçüncü çoğul şahısta kök ve geniş zaman eki arasına –isc– girecek ve kurallı fiiller gibi çekilecek:

capire, finire, garantire, gestire, preferire, proibire, pulire, punire, spedire

Bunlardan capire (anlamak), finire (bitirmek), spedire (göndermek) ve preferire (tercih etmek) fiillerinin çekimine bakalım:

capisco, capisci, capisce, capiamo, capite capiscono

finisco, finisci, finisce, finiamo, finite, finiscono

spedisco, spedisci, spedisce, spediamo, spedite, spediscono

preferisco, preferisci, preferisce, preferiamo, preferite, preferiscono

Capisci, vero?

Sizi yardımcım Alessandro ile baş başa bırakıyorum, kurallı fiillerin şimdiki zaman çekimini anlatacak. Bu dersi kitabımdan aldım, benim anlattığım şekilde ve sırada olduğu için en uygun bu videoyu buldum.

Una persona madrelingua olması da ayrıca önemli tabii:

Bu kanaldaki diğer videolara da baktım şimdi, benim tarzımla (delimsi) bire bir örtüşüyor, çok sevindim. Pratik amaçlı videoları oradan paylaşacağım.

Daha önce anlattığım avere (sahip olmak) fiiilini tekrarlamak isterseniz:

Domani impariamo i verbi irregolari (yarın kuralsız fiilleri öğreniyoruz)!

Not: Yalnızca ders notlarına bakmak için soldaki Gramer kategorisinde topladığım yazıları görüntülemenizi öneririm, eskiden yeniye doğru.

Daha önce yayınladığım konularla ilgili güzel videolar ekliyorum, isterseniz tekrar üzerinden geçin!

Soru sözcükleri!

Tabii ki hep cevabı sì veya no olan soru cümleleri kurmayacağız. Soru sözcüklerine bir bakalım ve biraz daha soru soralım:

Che? Che cosa? ve hatta yalnızca Cosa? (ne), Chi? (kim), Dove? (nerede, nereye), Come? (nasıl), Quando? (ne zaman), Perché? (neden), Quanto? (ne kadar) Quanti/Quante? (kaç tane), Quale/Quali? (hangi, hangisi, hangileri)

Kimin? sorusu için ise ayrı bir sözcük yok, bu soruyu öğrendiğimiz preposizione’lerden di ile soracağız: Di chi? (kimin)

Aynı şekilde başka soru ifadeleri de oluşturabiliriz:

Per chi? (kim için), Con chi? (kiminle), Da chi? (kimden, kime), Di dove? (nereli), Da dove (nereden), Da quando? (ne zamandır), Da quanto tempo? (kaç zamandır)

Ve benim “Bu dilde de yok” diye kaçıncı kez hayıflandığım Kaçıncı? sorusu maalesef yok.

Gerçi ben bazen darda kalınca Quantesimo? diye soruyorum ve cevap alıyorum!

Che ve quanto soru sözükleri, bir sıfattan önce kullanıldığında ne ve ne kadar anlamı veren bir ünlem cümlesi kurmamıza yardımcı olur: Che bello! (Ne güzel), Quanto bello! (Ne kadar güzel), Che bei fiori! (Ne güzel çiçekler)

Bu ifade bir cümlenin içinde de geçebilir:

Hai visto che bei fiori mi ha portato?
(Bana ne güzel çiçekler getirmiş gördün mü?)

Che ayrıca bir isimden önce de kullanılabiliyor ünlem cümlesi kurarken (Che bellezza! (Ne güzellik), Che fortuna! (Ne şans), Che sfortuna! (Ne şanssızlık), Che peccato! (Ne yazık), Che schifo! Ne iğrenç)

Come mai ifadesi ise perché gibi sebep sormak için kullanılıyor, ancak biraz şaşkınlık içeren daha meraklı sorularda tercih etmeliyiz, İngilizce’deki How
come? sorusu gibi.

Bir de bu, bunlar anlamına gelen questo, questa, questi, queste ve o, onlar anlamına gelen quel, quell’, quello, quella, quei, quegli, quelle işaret sıfatlarını ve
zamirlerini kullanacağım alışalım diye.

Bello sıfatı isimden sonra geldiğinde bello, bella, belli, belle olmak üzere dört şekilde kullanılmasına rağmen, isimden önce geldiğinde quello işaret sıfatı gibi bel, bell’, bello, bella, bei, begli, belle olur (bel fiore, bell’amica, bello studente, bella ragazza, bei bambini, begli amici, belle donne)

Dai (haydi) ben soruyorum, siz cevaplayın:

• Chi sono Antonio e Giulia? (Antonio ve Giulia kim)
• Dov’è la macchina della signorina? (Hanımefendinin arabası nerede)
• Quando è aperto il negozio? (Dükkân ne zaman açık)
• Quanti libri ci sono sullo scaffale? (Rafta kaç kitap var)
• Di chi è questa macchina? (Bu araba kimin)
• Per chi sono questi fiori? (Bu çiçekler kimin için)
• Perchè é chiusa la libreria? (Kitapçı neden kapalı)
• Chi è quella bella ragazza? (O güzel kız kim)
• Com’è il tempo oggi? (Bugün hava nasıl)
• Che giorno è oggi? (Bugün günlerden ne)
• Chi sono quei bei bambini? (O güzel çocuklar kim)
• Signore, quale casa è la vostra? Questa? Hanımefendi, hangi ev sizinki, bu mu)
• Dove c’è una banca qui vicino? (Burada yakında nerede bir banka var)
• A che ora è la partita Francia-Belgio? (Fransa- Belçika maçı saat kaçta)
• Su che canale è Rai Sport? (Rai Sport hangi kanalda)
• Come mai hai cominciato ad imparare l’italiano? (İtalyanca öğrenmeye nasıl başladın)
• Quante bottiglie d’acqua ci sono nel frigorifero (frigo)? (Buzdolabında kaç şişe su var)

Dov’è ve Com’è ile başlayan sorulardaki contrazione (iki sesli harf yan yana geldiğinde bir harf atılarak yapılan kısaltma) dikkatinizi çekmiş olabilir (Dove è ve Come è)

Aynı şekilde Che cosa è, Cosa è, Quanto è ve Quale è sorularını da Che cos’è, Cos’è, Quant’è ve Qual’è şeklinde görebilirsiniz, duyabilirsiniz.

Son soru cümlesindeki d’acqua da bir kısaltma örneği (di acqua).

Bazen de Marco ed Anna veya Ad Istanbul örneklerinde veya yukarıdaki ad imparare ifadesini içeren soru cümlesinde olduğu gibi, e bağlacı veya a edadından sonra sesli harfle başlayan bir sözcük geldiğinde d harfi eklenerek telaffuz kolaylığı sağlanıyor.

İyelik sıfatlarını ve zamirlerini öğrenmeden önce kişi zamirlerine bakalım:

Tekil kişi zamirleri: io (ben), tu (sen), lui (o, erkek), lei (o, kadın), Lei (siz, resmî hitap) ve çoğul kişi zamirleri noi (biz), voi (siz), loro (onlar)

Gramerde cansız nesneler ve hayvanlar için esso (tekil erkek o), essa (tekil dişi o), essi (çoğul erkek onlar) ve esse (çoğul dişi onlar) zamirleri olsa bile modern İtalyanca’da hiç kullanılmadığı için yer vermeyeceğim. Nadiren resmi belgelerde falan görebilirsiniz!

Aitlik bildiren mio, tuo, suo nostro, vostro, loro iyelik sıfatları ve zamirlerinden önce çoğunlukla articolo kullanıldığı için kolaylık olsun diye tabloda bu şekilde veriyorum. İyelik sıfatlarından sonra gelen ismin cinsiyeti ve niceliği önemli, kişinin değil!

Örneklerde kullanacağım sözcükler: l’ufficio, la casa, il problema, il lavoro, l’amica, la macchina

il mio ufficio (benim ofisim), la tua casa (senin evin), i suoi problemi (onun sorunları), il Suo lavoro (sizin işiniz, resmî hitap), le vostre amiche (sizin arkadaşlarınız), la loro macchina (onların arabası)

Aynı sözcüklerle farklı ifadeler deneyelim:

il suo ufficio (onun ofisi), la nostra casa (bizim evimiz), i miei problemi (benim sorunlarım), il tuo lavoro (senin işin), le loro amiche (onların arkadaşları), la Sua macchina (sizin arabanız, resmî hitap)

İsim kullanmadan yalnızca il mio, la tua, i suoi, il Suo, le vostre, la loro ise sırasıyla benimki seninki, onunkiler, sizinki (resmî hitap), sizinkiler ve onlarınki anlamında zamir olarak kullanılır.

Dikkat etmemiz gereken birkaç kurala bakalım:

Loro (onların) iyelik sıfatı ve zamiri, diğerleri gibi cinsiyete ve niceliğe göre değişmez, hep loro kalır

il loro ufficio, la loro casa, i loro amici, le loro amiche

Tekil aile bireyleri için articolo kullanılmaz

mio fratello, tua zia, sua sorella, Sua figlia, nostra madre, vostro padre ama la loro cugina

Ama aile bireylerinden çoğul olarak bahsederken articolo kullanılır

le mie cugine, i tuoi fratelli, i suoi genitori, le Sue zie, i nostri nonni, i vostri figli, le loro sorelle

Loro ile aile bireyleri için her zaman (tekil/çoğul) articolo kullanılır

il loro figlio, la loro sorella, il loro nipote, i loro genitori, le loro nonne

Biraz karışık gelebilir, yine pratikle yerleşecek.

Örneğin, giorno (gün) sözcüğünü kullanarak evdeki günlerimiz diyelim. Bu sözcük o harfi ile bittiği için erkek olduğunu anlayıp il giorno olduğunu düşünmeliyiz, o zaman çoğulu da i giorni olur. Bizim anlamındaki nostro sözcüğünü de çoğullaştırmalıyız. Bu sözcük, erkek çoğul isimler için nostri olarak kullanılır, yani i nostri giorni (günlerimiz) olur.

Evdeki günlerimiz diyeceksek i nostri giorni a casa demeliyiz.

Karantinadaki iki ayımız demeye çalışalım şimdi de. Ay sözcüğü il mese, dolayısıyla çoğulu i mesi ve aylarımız anlamında i nostri mesi demeliyiz. Ama iki ayımız diyeceğiz, o zaman i nostri due mesi in quarantena olacak.

Dünkü yazımın başlığına bakalım, Le mie dolci superstizioni (benim tatlı batıl inançlarım). Bu zorca bir örnek.

Sözcüğümüz tekil olarak superstizione, e harfi ile biten sözcüklerin erkek mi yoksa dişi mi olduğunu ezberlememiz gerekiyordu. Yani o veya a ile biten sözcükler (istisnalar hariç) gibi hemen anlayamıyorduk.

Ancak -zione ve -sione ile biten sözcüklerin dişi olduğunu bildiğimiz için hemen superstizione sözcüğünün dişi bir sözcük olduğunu düşünmeliyiz, bu nedenle la superstizione olacak.

Benim batıl inancım demek istersek la mia superstizione, benim tatlı batıl inancım diyeceksek ise la mia dolce superstizione diyeceğiz. Bu ifadelerin çoğulu le mie superstizioni ve sıfatı da çoğullaştırarak le mie dolci superstizioni olacak.

Tatlı anlamına gelen dolce sıfatı, isimden önce gelen az sayıda sıfattan biri, o nedenle superstizione sözcüğünden önce kullandık.

Şimdiye kadar öğrendiklerimizi tekrar etmiş olduk birkaç örnekle. Artık cümle kurmaya hazırız i miei dolci studenti!

Not: Burada aslında sözcüğümüz lo studente (erkek bir sözcük ve baş harfleri st, yani s ve bir sessiz harf), bu nedenle çoğulu gli studenti ama araya benim anlamında çoğul miei iyelik sıfatı girdiği için articolo normalleşti ve gli yerine i oldu

Darısı bizim normalleşmemize!

İtalyanca’da edatlar oldukça zor ve karmaşık bir konudur. Yalnızca le preposizioni anlatan bir kitabım olduğumu söylersem durum anlaşılacaktır.

Ben öncelikle en sık kullanılan edatları, en sık kullanıldıkları anlamıyla anlatayım. Daha sonra cümle kurmaya başlayınca, farklı ifadeler içinde bol bol kullanarak diğer anlamlarını ve kullanım şekillerini daha rahat anlamanıza yardımcı olabilirim.

• di – aitlik bildiren iyelik eki –in, ın, un, ün (İngilizce of)

di Laura (Laura’nın), di mia madre (annemin), di chi (kimin)

• a – yön ve yer belirten ismin e hali ve de hali (İngilizce to ve at)

a casa (eve, evde), a scuola (okula, okulda), a Milano
(Milano’ya, Milano’da)

• da – çıkma, ayrılma bildiren ismin den hali (İngilizce from)

da Roma (Roma’dan), da casa (evden), da vicino (yakından)

• in – içinde veya ismin de hali (İngilizce in)

in Italia (İtalya’da), in una camera (bir odada), in due mesi (iki ayda)

In Italia aynı zamanda İtalya’ya anlamına gelir. Bu anlamlarda şehirler için a ve ülkeler için in kullanılır. A Madrid (Madrid’e, Madrid’de), in Spagna (İspanya’ya, İspanya’da).

• su – üstüne ve üstünde (İnglizce on)

su una montagna (bir dağın üstünde/üstüne), su un divano (bir kanepenin/divanın üstünde/üstüne)

Bu anlattığım cinque preposizioni önündeki sözcüğün articolo’su ile birleşiyor. Daha önce verdiğim örneklerde özellikle articolo’suz kullanıldığı durumları seçtim veya sonrasında un, una gibi articolo indeterminativo kullandım.

Şimdi bu edatları articolo’lu bir sözcükle nasıl kullanacağımıza bakalım. Bir tablo yaparak incelersek daha kolay anlayabilir, gerektiğinde hemen başvurabiliriz.

dalla finestra (pencereden), al mare (denize, denizde), del film (filmin), sul tavolo (masanın üstünde, üstüne), al tavolo (masaya, masada), nella borsa (çantada), sullo sgabello (taburenin üstünde), all’alba (şafak vakti), della camera, (odanın), nell’autobus (otobüste), dei bambini (çocukların), degli amici (arkadaşların), sui piatti (tabaklarda, tabaklara), nelle tazze (fincanlarda), dalle informazioni (bilgilerden), sulle foto (fotoğrafların üstüne, üstünde), dai libri (kitaplardan), dagli alberi (ağaçlardan)

Buona festa della mamma yazımda di ve la (la mamma/madre) birleşip della olmuştu, 1 Mayıs’ta yazdığım Buona festa dei lavoratori’de (i lavoratori) ise di ve i bir araya gelip dei olmuştu. O zaman, Haziran’da da Buona Festa del papà adlı bir yazıda Babalar Gününü kutlarken di edadı ve il (il papà/padre) articolo’sunu birleştirip del ile bir tamlama oluşturacağız demek ki!

Bu tabloyu (la tabella delle preposizioni articolate) ezberleyip kafa karıştırmak yerine gördüğünüz kalıplarda dikkatli olup pratik bir şekilde öğrenmeniz daha kolay olacaktır, un suggerimento dall’insegnante (öğretmenden bir öneri).

Ben de alışmanız için yazıların içindeki İtalyanca ifadelerde daha çok kullanmaya çalışacağım.

Bu en zor kısmı atlattıktan sonra diğer edatlara bakalım:

• per – için (İngilizce for)

per un amico, per la lezione, per i bambini, per gli amici

• con – ile (İngilizce with)

con la carta di credito, con l’aiuto di un amico (bir arkadaşın yardımıyla)

Nadiren col veya colla olarak articolo ile birleşip kullanılsa da quasi sempre (neredeyse her zaman) ayrı rastlayacaksınız.

• fra/tra – arasında (İngilizce between, among)

tra amici, fra Venezia e Padova, tra fratelli, fra l’auto e la bici

Bu iki preposizione aynı anlamdadır ve istediğinizi kullanabilirsiniz. Tek kural, tra ile başlayan bir sözcükten önce tra ve fra ile başlayan bir sözcükten önce de fra kullanılmaz. (tra fratelli, tra Franca e Spagna, fra traduttori)

Yani Socializzazione tra due balconi adlı yazımı Socializzazione fra due balconi olarak da adlandırabilirdim.

Bu iki balkon arası sosyalleşme de İtalya’dan:

Fra ve tra edatları bir zaman birimi ile kullanıldığında ‘içinde’ anlamına gelir: fra dieci minuti (on dakika içinde), tra due mesi (iki ay içinde), fra un anno (bir yıl içinde), tra quattro ore (dört saat içinde).

Ci vediamo fra qualche giorno! (Birkaç gün içinde görüşürüz)