Eğlenerek İtalyanca öğrenmek isteyenler için hazırladığım bloguma hoşgeldiniz! Öğrenmeye yeni başlıyorsanız, bütünlük açısından başta Gramer kategorisindekiler olmak üzere tüm yazıları ilkinden itibaren sırayla okumanızı öneririm..
Gli articoli determinativive gli articoli indeterminativikonularında öğrendiğiniz kuralları pratik yapmak için in modo casuale(rastgele) listelediğim sözcükleri aşağıdaki örneklere göre yazmayı veya söylemeyi deneyebilirsiniz:
Singolare:
il giornale, la rivista, l’albergo, l’aula, lo scherzo, la scheda
un giornale, una rivista, un albergo, un’aula uno scherzo, una scheda
Plurale:
i giornali, le riviste, gli alberghi, le aule, gli scherzi, le schede
İtalyanca’da doğum günleri Buon Compleanno e Tanti Auguri ifadeleriyle kutlanıyor. ‘İyi’ anlamına gelen buonosıfatı, nitelendirdiği ismin cinsiyetine ve niceliğine göre buon, buono, buona, buoni, buoneolmalı.
Bunu, daha sonra isimlerin cinsiyetini ve sıfatların ismin cinsiyetine göre nasıl değiştiğini anlatırken daha ayrıntılı açıklayacağım.
İtalyanca’da auguri(iyi dilekler) için kullanılan sözcükler Türkçe’den farklı olarak tekil halde kullanılıyor.
Buongiorno(günaydın, iyi günler),buon pomeriggio (tünaydın), buona sera (iyi akşamlar),buonanotte(iyi geceler),buon fine settimana veya buon weekend (iyi hafta sonu dileği), buon lavoro (iyi işler), buon appetito(afiyet olsun), buon viaggio (iyi yolculuklar),buona festa(anneler günü gibi günler için kutlama dileği), buona fortuna (iyi şanslar), buonavacanza (iyi tatiller), buona pasqua (iyi paskalyalar),buon natale (iyi noeller),buon anno nuovo (yeni yılınız kutlu olsun),buon divertimento(iyi eğlenceler)
La giornata vela serata sözcükleri, bir zaman diliminden çok yaşanan gün ve akşamı ifade ettiği için genellikle ayrılırken buona giornata ve buona serata dilekleri kullanılıyor.
Çoğul olarak kullanılan dilekler ise buone vacanze ve buone ferie(iyi tatiller), buone feste (yılbaşı, dini bayramlar gibi günler için kutlama dileği).
Buonosıfatının olmadığı ama bahsetmeden geçemeyeceğim bir ‘iyi geceler’ dileği de sogni d’oro(altın rüyalar)!
Sciopero(grev) olmadığı sürece İtalya’da conveniente (uygun, elverişli) bir ulaşım şeklidir viaggiare in treno. Özellikle uzak yerlere giderken tercih etmeniz ve kaçınmanız gereken trenleri bilmeniz için tren türlerine bakalım.
Il treno regionale, her istasyonda duran yavaş bir trendir.Il treno locale, biraz daha hızlı olan ama yine de uzak mesafeler için uzak durmanız gereken bir trendir. Yalnızca büyük istasyonlarda duran il treno diretto ve büyük şehirlerde duran il treno espresso hızlı olmasına rağmen Intercity veya Eurostar kadar hızlı değildir.Il treno rapido ise daha ekonomik ama hızlıca bir tren tercih ederseniz kullanılabilir.
İtalya’da erkeklerin trenlere benzetildiği meşhur bir espri vardır.
L’uomo è come un treno:
– a 20 anni è un Locale, ferma in tutte le stazioni;
– a 30 anni è un Diretto, ferma solo nei capoluoghi;
– a 40 anni è un Espresso, ferma solo nelle grandi città;
– a 50 anni è un Rapido, ferma solo a fare acqua;
– a 60 anni non parte più, va al deposito.
20 yaşında her durakta duranLocale, 30 yaşında önemli yerleşim merkezlerinde duranDiretto, 40 yaşında yalnızca büyük şehirlerde duran Espresso, 50 yaşında yalnızca su almak için duran Rapidove 60 yaşında artık yola çıkmayıp depoya kaldırılan tren benzetmesi gibi acımasız bir benzetme de kadınlar için yapılmış.
La donna è come la terra:
– a 20 anni è come l’Africa, quasi totalmente inesplorata;
– a 30 anni è come l’India, calda, misteriosa e lussureggiante;
– a 40 anni è come l’America, tecnicamente perfetta;
– a 50 anni è come l’Europa, completamente in rovina;
– a 60 anni è come la Siberia, tutti sanno dov’è ma nessuno ci vuole andare.
Burada da kadınlar dünya üzerindeki bölgelere benzetilmiş. 20 yaşında neredeyse hiç keşfedilmemiş Africa, 30 yaşında sıcak, esrarengiz ve bereketli India, 40 yaşında teknik olarak mükemmel America, 50 yaşında tamamen yıkım içinde olan Europa ve 60 yaşında herkesin nerede olduğunu bildiği ama hiç kimsenin gitmek istemediği Siberia.
Scherzi a parte(şaka bir yana), İtalyanlar her yeni yaşı keyifle kutluyor ve geçen her decennio (on yıl) için hayıflanmak yerine bir on yılı daha sağlıkla, ağız tadıyla geçirdikleri için şükrediyor.
Compleanno(doğum günü) sözcüğü ‘yıl tamamlamak’ anlamını içeriyor ve quanti anni compi? (kaç yıl tamamlıyorsun) sorusu ile karşımızdakine kaç yaşına girdiğini sorabiliyoruz.
Bir sıfattan veya zarftan önce geldiğinde değişmeyen molto ve tanto (çok) ile troppo (olumsuz anlamda çok) sözcükleri bir isimden önce gelip miktar ve sayıca fazlalık bildirecekse cinsiyete ve niceliğe göre değişir:
Aynı şekilde, az anlamındaki poco da sıfattan veya zarftan önce geldiğinde değişmez (poco bello/bella/belli/belleveya poco bene) ama isimden önce gelip az bir miktar veya az bir sayıyı bildirdiğinde değişir: poco, poca, pochi, poche (poco lavoro, poca gente, pochi amici, poche amiche)
Molto, tanto, troppo ve poco fiilden sonra geldiğinde değişmez (mi piace molto, vorrei tanto, parla troppo, mangiare poco). Daha sonra fiilleri öğrenip cümle kurmaya başladığımız zaman örneklerde göreceğiz.
Öğrendiğimiz tüm isimler ve sıfatlar ile tekil ve çoğul denemeler yapabilirsiniz!
Belirtisiz tanım edatlarını herhangi bir kişi veya nesneden bahsederken kullanacağız.
‘Bir’ anlamına gelen bu articolo, erkek isimlerde un (il ve l’ articolo’su alan sözcükler) veya uno (lo articolo’su alan sözcükler), dişi isimlerde ise una (la articolo’su alan sözcükler) veya un’ (l’ articolo’su alan sözcükler) olacaktır.
Aynı örnekler üzerinden gidelim.
Le parole maschili
il biglietto, il corso, il giorno, il numero, il centro un biglietto, un corso, un giorno, un numero, un centro
l’articolo, l’anno, l’appartamento, l’albergo, l’amico un articolo, un anno, un appartamento, un albergo, un amico
lo spirito, lo scherzo, lo sbaglio, lo sgabello, lo zaino, lo sciopero uno spirito, uno scherzo, uno sbaglio, uno sgabello, uno zaino, uno sciopero
il cane, il pesce, il bicchiere, lo scrittore, il giornale un cane, un pesce, un bicchiere, uno scrittore, un giornale
il meeting, il film, l’autobus, l’hobby, lo shampoo, il bar un meeting, un film, un autobus, un hobby, uno shampoo, un bar
Le parole femminili
la camera, la sera, la famiglia, la libreria, la chiesa, la fattoria una camera, una sera, una famiglia, una libreria, una chiesa, una fattoria
la scarpa, la sciarpa, la strada, la zia, la zanzara una scarpa, una sciarpa, una strada, una zia, una zanzara
la classe, la canzone, la lezione, la stazione, la televisione una classe, una canzone, una lezione, una stazione, una televisione
NB (nota bene): Sesli harfle başlayan erkek sözcüklerde articolo indeterminativo olarak un ama sesli harfle başlayan dişi sözcüklerde un’kullanmanız gerektiğini unutmayın.
Tek bir tane değil de bir miktar veya birkaç tane demek istediğimizde sözcüğün cinsiyetine ve niceliğine göre del, dell’, dello, della, dei, degliveya dellekullanmalıyız (dell’acqua, dei libri, degli amici, delle riviste).
Bu articoli partitivi, ileride öğreneceğimizdi edadının sözcüğün articolo’su ile birleşmiş halidir.
Yine birkaç tane anlamına gelenqualchesözcüğü ise her zaman tekil bir isimle kullanılır (qualche libro, qualche amico, qualche amica, qualche rivista).
Biraz diyeceksek ise un pocoveya kısaltılmış haliyle un po’ifadesini kullanmalıyız.
Bu ifade, bir isimle kullanılacaksa di edadı ile (un po’ di acqua) sıfat veya zarfın anlamında bir derece gösterecekse olduğu gibi kullanılır (un po’ freddo, un po’ male).
Bu konuyuun proverbio italiano(bir İtalyan atasözü) ile bitirelim:
“Chi trova un amico trova un tesoro” (Bir arkadaş bulan bir hazine bulur)
Bu arada, ‘hazine’ anlamına gelentesoroİtalya’da sık kullanılan bir sevgi ve iltifat sözcüğüdür.
İtalyanca’da tutto sözcüğü yeni öğrenenlerin kullanırken şaşırdığı bir sözcüktür.
Kolayca anlaşılması için şimdilik kısaca şöyle anlatayım, daha sonra fiil çekimlerini öğrendikçe cümle içinde kullanmaya başlarız:
Tuttotek başına ‘her şey’ anlamına gelir (tutto bene)
Önüne geldiği tekil sözcüğün cinsiyetine göretutto veya tutta olarak değişir ve ‘tüm, tümü, tamamı’ anlamına gelir (tutto il pane, tutto il vino ama tutta la torta, tutta l’acqua)
Tuttitek başına ‘herkes’ anlamına gelir (tutti bene)
Önüne geldiği çoğul sözcüğün cinsiyetine göretutti veya tutteolarak değişir ve ‘hepsi’ anlamına gelir (tutti i ragazzi, tutti i libri ama tutte le ragazze, tutte le riviste)
Ancak gün ve günün bölümleri için tekil ve çoğul kullanımda anlam değişir:
Tutto il giorno (tüm gün), tutti i giorni (her gün)
Tutta la mattina (tüm sabah), tutte le mattine (her sabah)
Tutto il pomeriggio (tüm öğleden sonra), tutti i pomeriggi (her öğleden sonra)
Tutta la sera (tüm akşam), tutte le sere (her akşam)
Tutta la notte (tüm gece), tutte le notti (her gece)
‘Her’ anlamına gelen ogni sözcüğü hep ismin tekil hali ve articolo olmadan kullanıldığı için tercih edilebilir (ogni giorno, ogni mattina, ogni pomeriggio, ogni sera, ogni notte).
Gli articoli determinativi (tekil: il, lo, la, l’ ve çoğul: i, gli, le)
İtalyanca’da isim olan sözcükler çoğunlukla –o, –a veya –e harfi ile biter. Son harfi –o olan sözcükler istisnalar dışında erkektir ve ‘il’ articolo’su alır, –a ile biten sözcükler de istisnalar dışında dişidir ve ‘la’articolo’su alır.
Son harfi –e olan sözcükler erkek veya dişidir ama bu şekilde anlattığımda onca yıl içinde yalnızca bir öğrencimin anladığı ve düzelttiğimde “Erkek veya dişidir demiştiniz, ben erkek diyorum” diye savunmaya geçtiği gibi bizim keyfimize bağlı değil maalesef.
Bazı kurallar olsa da, –e ile biten sözcüklerin articolo’sunu ezberlemek bize düşüyor!
Le parole maschili
Daha önce la pronuncia (telaffuz)konusunda ve teşekkürler sayfamda öğrendiğimiz sözcükleri kullanarak bakalım:
il biglietto, il corso, il giorno, il numero, il centro
Bu sözcüklerin çoğulları aşağıdaki gibidir:
i biglietti, i corsi, i giorni, i numeri, i centri
Bazı erkek sözcükler ise sesli harf ile başlıyor. O zaman şöyle yapacağız:
Çoğullaştırırken son harf yine –i ama çoğul articolo ‘gli’ olacak (li diye okunuyor):
gli articoli, gli anni, gli appartamenti, gli alberghi, gli amici
Son olarak, s ve bir sessiz harf veya z harfi ile başlayan erkek kelimeler ‘lo’articolo‘su alır:
lo spirito, lo scherzo, lo sbaglio, lo sgabello, lo zaino (sırt çantası)
İtalya için bariz sebeple kullanılan lo stivale (çizme) sözcüğü de bu gruptadır.
Çoğulda articolo yine ‘gli’olacak:
gli spiriti, gli scherzi, gli sbagli, gli sgabelli, gli zaini
Bu kural, y harfi ile başlayan sözcükler için de geçerli. İtalyanca’da y harfi olmadığı için bu sözcüklerin yabancı dillerden geldiğini anlayabiliriz (lo yoga, lo yogurt).
Şimdi de –e ile bitip erkek olan sözcüklerden birkaç örnek verelim:
il cane, il pesce, il bicchiere, lo scrittore (erkek yazar), il giornale (gazete)
Bu sözcüklerin çoğulu –i ile biter:
i cani, i pesci, i bicchieri, gli scrittori, i giornali
il rame (bakır), l’animale, il campanile (çan),il potere (güç) ve yukarıda saydığım il giornale ve il bicchieregibi -ame, -ale, -ile ve -ere ile biten sözcüklerin çoğu, l’attore(aktör) ve yukarıdakiloscrittore gibi -ore ile biten sözcüklerin tümü erkektir.
Son harfi –a olduğu halde erkek olan ve sıklıkla kullanacağımız istisna sözcükleril programma, il problema, il sistema veil cinema. Bu sözcükleri i programmi, i problemi, i sistemi vei cinema olarak çoğullaştırıyoruz.
Artista, dentista gibi –ista ile biten sözcükler, meslek sahibi kişinin cinsiyetine göre articolo alır. Erkek bir sanatçı veya diş hekiminden bahsediyorsakl’artistaveya il dentistademeliyiz.
Son olarak, sessiz harf ile biten ve bu nedenle yabancı dillerden geldiğini anlayabileceğimiz sözcüklerin erkek olduğunu söyleyelim. Burada articolo, yukarıda öğrendiğimiz gibi sözcüğün baş harfine göre il, l’ veyaloolacak. Bu sözcükler çoğullaştığında yalnızca articolo değişecek:
il meeting, il film, l’autobus, l’hobby (h okunmadığı için), lo shampoo
i meeting, i film, gli autobus, gli hobby, gli shampoo
Bu arada, adam anlamına gelenl’uomo sözcüğünün çoğulu gli uomini’dir!
Meno male (neyse ki) dişi sözcükler erkekler kadar,scusate (affedersiniz) erkek sözcükler kadar zor, anlaşılmaz ve kuralsız değil!
Le parole femminili
Yine daha önce öğrendiğimiz sözcüklerden örnekler verelim:
la camera, la sera, la famiglia, la libreria, la chiesa, la fattoria
Bu dişi sözcüklerin çoğulları aşağıdaki gibidir:
le camere, le sere, le famiglie, le librerie, le chiese, le fattorie
Sesli harfle başlayan dişi sözcüklerde de articolo apostrofo (kesme işareti) ile yazılır:
Çoğullaştırırken articolo yine‘le’ ve son harf aynı şekilde -e olur:
le amiche, le uscite, le arance, le aule
S ve bir sessiz harf veya z harfi ile başlayan dişi kelimelerin tekil ve çoğul articolo’sunda erkek kelimelerde olduğu gibi bir fark yoktur:
la scarpa, la sciarpa, la strada (sokak), la zia, la zanzara (sivrisinek)
le scarpe, le sciarpe, le strade, le zie, le zanzare
Detto ciò (bunu dedikten sonra), şimdilik –zione ve –sione ile biten sözcüklerin dişi olduğunu söyleyelim. İleride farklı keşifler yapabiliriz.
Classe, canzone gibi –e ile biten diğer dişi sözcükler sayıca azdır:
la classe, la canzone, la lezione, la stazione, la televisione (la tivù)
Bu sözcüklerin de çoğulu –i ile biter:
le classi le canzoni, le lezioni, le stazioni, le televisioni
Artista, dentista gibi –ista ile biten sözcükler, meslek sahibi kişinin cinsiyetine göre articolo alır. Kadın bir sanatçı veya diş hekiminden bahsediyorsakl’artista veya la dentista demeliyiz.
Son harfi –o olduğu halde dişi olan ve sıklıkla kullanacağınız sözcüklerin başında la mano(el) geliyor. Bu sözcüğün çoğulule mani’dir. Onun dışında rastlayacağınız la metro, la foto, l’auto, la motovela radio sözcükleri la metropolitana, la fotografia, l’automobile, la motociclettavela radiotrasmissione sözcüklerinin günlük dilde kullanılan kısaltılmış halidir. Çoğulları le metro, le foto, le auto, le motove le radio’dur.
İtalyanca’da az sayıda olsa da –i harfi ile biten la crisi, l’analisive l’enfasi(vurgu) gibi sözcükler dişidir.La bici ise la biciclettasözcüğünün kısaltılmış halidir.
Son olarak, -tà ve -tù ile biten, son harfteki aksanı görünce vurgunun son hecede olduğunu bildiğimiz sözcükler dişidir. Bu sözcüklerin çoğulu değişmez, ancak articolo tabii ki yine le olarak çoğullaşır. L’università, lafacoltà (fakülte), la pubblicità(reklam),l’attività(etkinlik) vela gioventù(gençlik) bu sözcüklerden bazılarıdır.
Ancak çoğul sözcüklerde dikkat çekmek istediğim önemli bir nokta var.
l’amica (arkadaş, kız) – le amiche (arkadaşlar, hep kız)
l’amico (arkadaş, erkek) – gli amici (arkadaşlar, hep erkek veya karışık)
Aynı şekilde:
la studentessa (kız öğrenci) – le studentesse (kız öğrenciler)
lo studente (erkek öğrenci) – gli studenti (erkek öğrenciler veya öğrenciler)
la bambina (kız çocuk) – le bambine (kız çocuklar)
il bambino (erkek çocuk) – i bambini (erkek çocuklar, çocuklar)
la ragazza (genç kız) – – le ragazze (genç kızlar)
il ragazzo (genç erkek) – i ragazzi (genç erkekler veya gençler)
Yani bir grupta yirmi kız ve bir erkek olsa dahi erkek çoğul kullanmamız gerekiyor!
Bu aradala ragazzaveil ragazzo sözcüklerine kız arkadaş ve erkek arkadaş anlamında da rastlayacaksınız.
Aile bireyleri için de durum şöyle:
la nonna (nine) le nonne (nineler) – il nonno (dede) i nonni (dedeler veya nine-dede)
la sorella (kız kardeş) – le sorelle (kız kardeşler)
il fratello (erkek kardeş) – i fratelli (erkek kardeşler, kardeşler)
la figlia (kız çocuk, kız) – le figlie (kız çocuklar, kızlar)
il figlio (erkek çocuk, oğul) – i figli (çocuklar)
Çoğul kullanırken değişmeyen sözcükler ise yukarıda anlattığım gibi yabancı dilden gelen (film, meeting, weekend), son harfinde aksan olan (facoltà, attività, gioventù) ve kısaltılmış halleriyle kullanılan (foto, metro, bici) sözcüklerdir.
İtalyanca’da tüm isimler maschile(erkek) veyafemminile’dir (dişi), cansız nesnelerin de bir cinsiyeti vardır.
Bu dilde articolo meselesi molto importanteolduğu için sözcükleri öğrenirken articolo’su ile öğrenmelisiniz. Örneğin, dişi olan casa (ev) sözcüğünü la casa olarak not etmelisiniz aklınıza veya defterinize. Aynı şekilde erkek bir sözcük olan kitabı da librodeğil, il libroolarak. Bu şekilde işiniz çok kolaylaşacak.
Grazie a Dio (Tanrıya şükür), Almanca’da olduğu gibi her sözcüğün articolo’sunu ezberlemek zorunda değiliz ve ancora una volta(bir kez daha)grazie a Dio, İtalyanca’da nötr cinsiyet yok!
Unacartoleria’dan (kırtasiye dükkânı) bir telefon defteri alıp öğrendiğiniz yeni sözcükleri ve deyimleri not ederek İtalyanca-Türkçe, isterseniz ikinci bir defteri de Türkçe-İtalyanca sözlük yapabilirsiniz.
Hem böylece artık fazla quaderni con rubrica alfabetica (fihrist) satamayan bir esnafı da sevindirmiş olursunuz!
Eğer gün adlarının başında il articolo’su kullanırsak gün adlarına farklı bir anlam kazandırmış oluruz:il lunedì (Pazartesi günleri, her Pazartesi). Tüm günler erkek sözcükler gibi ilarticolo’su alır, yalnızcadomenica dişi bir gün adıdır ve bu yüzden la domenica’dır.
Sayıları önce anlatma telaşıyla tarihler ve derken aylar, günler girdi araya, mecburen articolo bahsi geçti. Bir sonraki konumuz olacak gli articoli.
Buradaki kural, 10 sonrasında sayıların sonundaki sesli harfi atarak –esimo eklemek. Ancak bu kural son hanesi 3 ve 6 olan sayılar için geçerli değil. Bu sayılarda sondaki sesli harf korunuyor: quarantatreesimo (43), cinquantaseiesimo (56.)
Sıra sayılarını yazarken bizim kullandığımız nokta yerine derece işareti kullanılır.
1° primo 11° undicesimo 21° ventunesimo 100° centesimo
Siamo nel 21° secolo! (21. yüzyıldayız)
Tarihleri söylerken sayının başında ‘il’ articolo ’su (belirtili tanım edadı) kullanılır, yalnızca ayın 1. günü içinil primo denir, diğer günler için ise il due, il quindiciveya il trenta.
Il quindici aprile millenovecentosettantatré (15 Nisan 1973)
febbraio: Şubat 
marzo: March 
maggio: Mayıs 
giugno: Haziran 
agosto: Ağustos 
settembre: Eylül 
novembre: Kasım 
dicembre: Aralık 
primavera: ilkbahar 
autunno: sonbahar 
