Kategori: Kelime Haznesi

Kocaman bir yürek!

Dün Nâzım Hikmet’in aşk şiirlerinin derlendiği Poesie d’Amore kitabından ve şiirleri çeviren Joyce Lussu’dan bahsettim.

Joyce Lussu’nun ayrıca ilk baskısı 1992 yılında yapılan Il turco in Italia (ovvero l’italiana in Turchia) adlı bir kitabı var. Kitap aslında Nâzım Hikmet’in otobiyografisi olarak kaleme alınmış oldukça kapsamlı bir çalışma.

Ancak bu kitapta, Lussu’nun daha sonra çok iyi arkadaş olduğu ve kitabında bir kardeş kadar yakın hissettiğini söylediği Münevver ve Memet’i Ayvalık üzerinden Midilli’ye kaçırmasının hikâyesi de var.

Lussu, Nâzım Hikmet’in daha önce Piraye ile yaşadığı ve o sırada Moskova’da Vera ile yaşamakta olduğu aşktan habersiz, tüm şiirlerin Münevver için yazılmış olduğunu düşünerek Münevver’e tanımadan hayran olmuştur. Amacı, henüz üç aylıkken bıraktığı oğlu Memet’e hasret olan Nâzım Hikmet’i suo figlio e sua moglie (oğlu ve karısı) ile buluşturmaktır.

Lussu, bir elimle Münevver’ini, diğeriyle küçük Mehmet’ini tutarak geldiğimi göreceksin dediği şu sözleri ile Nâzım Hikmet’e bu niyetini bildiririr:

“Mi vedrai arrivare tenendo per mano da una parte la tua Munevver, dall’altra il tuo piccolo Mehmet”

Ama Nâzım’ın hayatında Vera vardır artık ve bu nedenle pek de sevinçle karşılamaz Lussu’nun bu kararlılığını. Ona bir açıklama yapmaz ama Türk polisinin zorluk çıkaracağını, bunun başarıyla sonuçlanmayacak rischioso (riskli) bir girişim olacağını söyler durur.

Ama Lussu kararından vazgeçmez, kaçışı planlar ve gerekli işlemleri yaparak duro (zor, meşakkatli) bir deniz yolculuğu ile Münevver’i ve Memet’i yurt dışına kaçırmayı başarır.

Maalesef Nâzım Vera ile evlenip una nova vita (yeni bir hayat) kurmuştur kendine ve yeniden aile olmak üzere onlarla bir araya gelemez. Münevver ve Memet Varşova’ya yerleşir ve orada yaşamaya başlar.

Yani Lussu con grande determinazione (büyük bir kararlılıkla) elindeki olanakları seferber ettiği tehlikeli serüveni başarıyla tamamlamış olsa da gerçek bir buluşma olmaz bu.

Lussu’nun kitabı, çevirmenleri Engin Demiriz ve Anna Lia Ergün’ün eline tesadüfen geçer ve çevirmenler biyografi kısmını atlayarak bu ilginç kaçırma öyküsünü Türkçe’ye çevirir. 1995 yılında Lussu’nun önerisi üzerine buluşma adıyla bu derleme kitabın ilk baskısı yapılır. Bu kitabın yeni baskısı yok piyasada, bendeki di seconda mano (ikinci el)!

Münevver, oğlu ile Önce Varşova’da ve daha sonra kağıt üzerinde un matrimonio (bir evlilik) yaparak oturma izni aldığı Paris’te yaşar. Nazım Türkiye’den (Refik Erduran sayesinde) kaçtıktan sonra İstanbul’da on yıl polis gözetimi altında yaşayan Münevver, Paris’te daha rahat olsa da mutlu olamaz artık.

Nâzım Hikmet’in öz oğlu ressam Mehmet Nâzım ise kendini bırakıp gitmiş (ülkesinden kaçmak zorunda kaldığı için) ve daha sonra sahip çıkmamış olan babasına hep kırgın ve kızgın olmuş, çok tepkili konuştuğu tek bir intervista (röportaj) dışında basında hiç yer almamış, 15 Ekim 2018 tarihinde Fransa’da ölmüştür.

Nâzım Hikmet’in şiirlerinde oğlum memet diye seslendiği ve Nâzım Hikmet hakkında eserleri olan yazar, eleştirmen, eğitimci Mehmet Fuat ise Piraye’nin oğlu, Nâzım Hikmet’in üvey oğludur.

Joyce Lussu, İngiliz kökenli İtalyan bir aristokrat ailenin kızı olarak Floransa’da doğmuş ama ailesi İtalyan faşizminden kaçıp yurt dışına yerleşince Almanya ve Fransa’da eğitim görmüş, Sorbonne’da edebiyat ve ardından Lizbon’da filoloji dereceleri almış. Kocası Emilio Lussu ile ise aktif üyesi olduğu Giustizia e Libertà (Adalet ve Özgürlük) adlı antifascismo (faşizm karşıtı) direnişçi örgütte tanışmış.

İtalyan yönetmen Marcella Piccinini, Nâzım Hikmet vakfının da desteklediği La mia casa e i miei coinquilini (Evim ve ev arkadaşlarım) adlı belgesel filminde,  86 yaşında Roma’da ölen şair, çevirmen, partizan Joyce Lussu’nun hayatından kesitleri göstermiş. Piccinini, Bellaria Film Festivalinde ödül alan bu filminde Lussu’nun bir kadın olarak edebi kişiliğine ve ideolojik duruşuna olan hayranlığını samimi bir şekilde dile getirmiş.

Aşağıdaki videonun sonlarına doğru (3:35 civarı) Lussu, Nâzım Hikmet’e bu güzel şiirlerin İtalya’da da bilinmesi gerektiğini söyleyerek çevirmenliğini üstlendiğini anlatıyor.

That’s amore, Jack Brooks’un sözlerini yazdığı ve Harry Warren’ın bestelediği 1953’ten günümüze popülerliğini yitirmeyen çok güzel bir şarkı. Bu şarkı 1953 yılında Dean Martin ve Jerry Levis’in oynadığı The Caddy adlı komedi filminin müzik albümünde yer alıyor.

Jerry Lewis, bu filmde Dean Martin’in söylemesi için Brooks ve Warren’a özel olarak hazırlatmış bu parçayı. Dean Martin zaten İtalyan Arnavut asıllı Amerikalı bir attore (oyuncu) ve cantante (şarkıcı), asıl adı Dino Paul Crocetti. Dean Martin şarkıya Latin ruhunu da katınca That’s Amore En İyi Orijinal Şarkı dalında Akademi Ödülüne aday gösterilmiş, però (ancak) ödülü başrolde Doris Day’in oynadığı Calamity Jane filmindeki Secret Love şarkısı almış.

Şarkının sözlerine uygun bir animazione izleyerek Dean Martin ve Frank Sinatra’dan dinlemek isterseniz:

Bu şarkıyı, on yaşında ailesiyle Belçika’ya yerleşip orada yaşayan musicista (müzisyen) Rocco Granata da güzel söylüyor. Ama ben onun 1959 yılında in tutto il mondo (dünya çapında) ün yaptığı Marina şarkısını vereceğim.

Klipte şarkının sözleri de var:

Dean Martin ile özdeşleşen That’s Amore, başrollerinde Cher ve Nicholas Cage’in oynadığı 1987 yapımı Moonstruck (Ay Çarpması) filminin başında ve sonunda da çalar.

Tatlı bir nostaljik romantik komedi izlemek isterseniz Moonstruck filminin İngilizce ve Türkçe versiyonlarının bağlantılarını aşağıda vereyim:

https://www.filmmodu.org/moonstruck-altyazili-izle

https://www.filmmodu.org/moonstruck-turkce-dublaj-izle

Quando la luna colpisce il tuo occhio, come una grande pizza

Questo è amore

Quando il mondo sembra brillare come se avessi bevuto troppo vino

Questo è amore

(Ay gözüne büyük bir pizza gibi çarptığında bu aşktır, dünya çok fazla şarap içmişsin gibi parlıyor göründüğünde bu aşktır)

Şans tanrıçası!

Ferzan Özpetek, başarılı filmleriyle İtalya’daki gururumuz olmaya devam ediyor. Şimdi de 2019 yapımı son filmi La dea fortuna ile İtalya’nın 1946 yılından beri verilen köklü Nastro d’Argento ödülüne sekiz dalda aday gösterildi.

Filmin aday gösterildiği kategoriler: En İyi Film, En İyi Yönetmen, En İyi Senaryo (Gianni Romoli, Silvia Ranfagni, Ferzan Özpetek), En İyi Aktör (Stefano Accorsi – Edoardo Leo), En İyi Aktrist (Jasmine Trinca), En İyi Film müziği (Pasquale Catalano), En İyi Orijinal Müzik (Che vita meravigliosa), En İyi Cast Direktörü (Pino Pellegrino)

La dea fortuna İtalya’da geçen yıl Aralık ayında gösterime girmişti, bizim ne zaman ve hangi platformda izleyebileceğimiz henüz belli değil. Bu kadar belirsizlik içindeyken bunu dert etmeyeceğiz tabii ki ama umarım en kısa sürede normal hayatlarımıza dönüp izleme isteği ve heyecanı duymaya başlarız, yani duygularımızda da normalleşme yaşarız.

En İyi Orijinal Müzik dalında Nastro d’Argento ödüüne aday gösterilen Che vita meravigliosa (Ne harika hayat) şarkısı genç İtalyan şarkıcı Antonio Diodato’nun. Bu şarkı ayrıca bu yıl En İyi Orijinal Şarkı dalında David di Donatello ödülü kazandı.

Filmde dinleriz nasıl olsa, ben burada Diodato’nun 2020 San Remo Müzik Festivalinde basın salonundaki mini organik konserini paylaşayım. Öndekiler çiçekten çok yeşillik ve sebze gibi göründü önce gözüme, ondan organik dedim galiba samimiyeti anlatmak için. Bu arada daha önce Romina Power ve Al Bano’yu andığımız Felicità yazımdaki basın salonu videosu geldi aklıma. Ne kadar eğlenceliymiş orası!

Diodato burada şarkıyı Che vita sanremosa olarak söyleyerek tatlı bir espri yapmış.

Filmdeki diğer güzel bir şarkı da şu anda 80 yaşında olan meşhur Mina Mazzini’den Luna diamante. Bu şarkı, Mina ve Ivano Fossati’nin 2019 yılında birlikte çıkardığı Mina Fossati albümünden.

Bu kuaförsüzlük durumu devam ederse yakında benim de böyle bir örgüm olabilir!

Ferzan Özpetek’in 2001 yapımı Le fate ignoranti (Cahil Periler) ve 2007 yapımı Saturno contro (Bir Ömür Yetmez) filmlerinden tanıdığımız Stefano Accorsi bu filmde de başrolde oynuyor.

Filmde Sezen Aksu’nun Aldatıldık şarkısını da duyacak ve mırıldanacaksınız. Tabii ki olmazsa olmazımız çılgın Serra Yılmaz’ımızı yine göreceğiz.

Filmin yaklaşık ilk on dakikasını içeren bir video buldum. İzlerken, benim Ferzan Özpetek sofralarımın olmazsa olmazı renkli el yapımı cam kadeh bardaklarımdan gördüm. Aranızdan bilenler bilir, renk katar onlar oturumlarımıza. Onları ve onların başrolde olduğu bol sohbetli sofralarımızı çok özledim.

Filmde masada, ellerde ve bir tepside de var ama özellikle Serra Yılmaz’ın elinde çok net görülüyor.

Benim bardaklarım en az alt yıldır var, onlar benden görmüş!

Ecco i primi (quasi) dieci minuti del film:

Not: İtalyanca’da şarkı, film, kitap adlarında ve başlıklarda yalnızca ilk sözcük büyük harfle yazılır

Pastanın üstündeki kiraz!

Yaza yaza yaz geldi, sanal markete kiraz geldi. Beş okka olmasa da aldım biraz kiraz, yiyorum bazen çok bazen az.

Kiraz yerken aklıma kirazlı bir İtalyanca ifade geldi, hemen yazayım dedim: La ciliegina sulla torta. Aslında kirazın İtalyancası la ciliegia ve çoğulu da le ciliegie. Ciliegina ise pastaların üstünde süsleme olarak kullanılacağı zaman sertliğini korumak, daha parlak bir görüntü vermek için bir işlemden geçmiş kirazdır. Telaffuzundan dolayı, ciliegia denince hep çilek gelir aklıma, alışmam zor olmuştu.

Essere la ciliegina sulla torta bizim dilimizde daha çok olumsuz kullanılan tuzu biberi olmak deyimi gibi hem olumlu hem de olumsuz anlamda kullanılıyor. Hep teşekkür, takdir getiren bir çocuğun bir de onur belgesi alması pastanın üstündeki kirazdır. Nel senso negativo (olumsuz anlamda) düşünürsek, geçim derdinin yanı sıra bir sürü sıkıntı yaşayan insanlar için pastanın üstündeki kiraz corona oldu.

Aynı ifade the cherry on the cake olarak İngilizce’de de var ama ben önce İtalyanca’sını öğrenip İngilizce’de hiç duymadığım için çok şaşırmıştım bir kitap okurken rastladığımda.

In inglese (İngilizce’de) aynısının olduğunu sonradan öğrendiğim diğer bir ifade de le ore piccole. Yani gece yarısından sonraki bir, iki, üç gibi küçük saatler. Fare le ore piccole ise geç saatlere kadar oturmak anlamında bir deyim.

In realtà (aslında) Amerikalı heavy metal grubu Metallica’nın The Small Hours adlı bir şarkısı var ama ben Nothing Else Matters’dan başka şarkılarını bilmez ve dinlemezdim. Nothing Else mattered yani!

La nostra canzone di oggi (bugünkü şarkımız), asıl adı Giovanni Pellino olan İtalyan şarkıcı, şarkı sözü yazarı ve besteci Neffa’dan Le ore piccole. Bu klipteki halleri hiç yadırgamayacağınızdan eminim:

Neffa, Giovanni Pellino’nun Paraguaylı futbolcu Gustavo Neffa’dan ilham alarak seçtiği bir nome d’arte (sahne adı). Neffa aynı zamanda Ferzan Özpetek’in 2007 yapımı Saturno Contro filmi için yaptığı Passione şarkısı ile tanınıyor.

Biliyorum artık önemi kalmadı ma domani (ama yarın) saatleri öğreneceğiz, yalnızca küçük saatleri değil büyükleri, çeyrekli ve buçuklu saatleri de!

Not: İsteyen İtalyanca sayıları bir tekrar etsin, itirazım olmaz

Bu video yayınlanmak üzere masum masum sırasını beklerken şarkı Türkiye gündemine oturdu, ortalık karıştı.

Ben bir partizanlık çağrısı amacı gütmeden, hazır sözleri de üzerinde yazılıyken, güzel görüntüler eşliğinde mırıldanır ve bu arada telaffuz pratiği yaparsınız diye düşünmüştüm ve bugün için planlamıştım.

Bella Ciao, kimin yazdığı ve bestelediği bilinmeyen bir İtalyan halk şarkısıdır. Tabii şarkının kökenine dair çeşitli söylentiler var. Şarkı sözlerinin 19. yüzyılda pirinç tarlasında çalışan bir işçinin karısına bıraktığı bir yazıdan geldiğine inanılıyor. Daha sonra da Po Ovası’ndaki pirinç tarlalarında zor koşullar altında çalışan işçilerin söylediği bir şarkı haline gelmiş.

Bir söylentiye göre ise Bella Ciao melodisinin kaynağı bir Musevi halk müziği türü Klezmer. Aşağıda verdiğim 1919 yılında yapılmış bu kaydı bir dinleyin, oldukça benziyor.

Bildiğimiz gibi, Bella Ciao İkinci Dünya Savaşı sırasında faşizm karşıtlarının marşı olmuş. Önce Mussolini’ye ve sonra da işgalci Alman güçlerine karşı duran direnişçiler şarkı sözlerinde değişiklik yaparak şarkıyı bir direniş marşı yapmışlar.

İtalya’nın bu partizan şarkısının 1947 yılında Prag’da yapılan ve 71 ülkeden 17 bin civarında delegenin katıldığı Dünya Öğrenci ve Gençlik Festivali ile dünyaya yayıldığı düşünülüyor. Bella Ciao bu festivalden sonra birçok dile çevrilip tüm dünyada popüler bir şarkı olmuş.

Bizde ise ilk olarak Mehmet Taneri tarafından farklı sözlerle Sen, Sen, Sen adıyla seslendirilmiş.

Grup Yorum’un Çav Bella yorumuyla şarkı bizde de devrimci, özgürlükçü ruhu temsil eden bir marş gibi söylenmeye başladı.

Aman dikkatli dinleyin ne olur, ya kısık sesle ya da kulaklıkla. Yerin kulağı var!

Not: Bu arada, dün Sözcü’de Deniz Zeyrek de benzer bir yazı yazdı

https://www.sozcu.com.tr/2020/yazarlar/deniz-zeyrek/cav-bella-5831587/

Not 2: İki aydır her yatsı ezanından sonra yüksek desibelde sela ve Allahım sana inandık sana sığındık diye başlayan corona duaları devam ediyor, sanırım bitince bakın duayla biz gönderdik denecek

Zaten uyku düzenimiz bu kadar bozulmuşken, bu sabah altıda (5.58) bir dua ile sıçradım uykudan. Bu neyin nesiydi anlamadım ve tabii ki bayrama öfkeyle uyandım, ne hayır beklenirse artık bu bayramdan.

İşte bir sabah uyandığında

Şehrin cami hoparlörlerinden

‘Oynatmaya az kaldı’ çalıyorsa

Anla ki o partizan hacker benim

Bella ciao bella ciao ciao ciao